Sinbologia euskal herrian

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Lengua y literatura

Escrito el en vasco con un tamaño de 12,95 KB

 

EUSKAL LITERATURA KLASIKOA 06 JOSE MARIA IPARRAGIRRE BALERDI Euskal BIZITZA Abenturaz betetako bizimodua izan zuen Iparragirrek. Urretxun jaio zen, 1820. Urtean. Gasteizen eta Madrilen bizi izan zen, baina 1833an lehen karlistada hasi zenean, gurasoei ezer esan gabe osaba baten etxera joan eta karlisten batailoi batean sartu zen 1934an. Haiekin ibili zen hurrengo bost urtean, KANTARI EUSKALDUNA Gitarra zahartxo bat da neretzat laguna; honela ibiltzen da artista euskalduna: egun batean pobre, beste batez jauna, kantari pasatzen det nik beti eguna. Agur Euskal Herria, baina ez betiko. Bost edo sei urtetan ez det ikusiko. Jaunari eskatzen diot grazia emateko, nere lur maite hontan hezurrak uzteko. Karlistek gerra galdu zuten, eta Iparragirre karlista asko Frantzian egon zen, baina Frantziako agintariek erbesteratu zuten Marseillesa Italian, Suitzan, Alemanian eta Ingalaterran ibili zen. Eta 1852 Hantxe kantatu zuen hurrengo urtean lehen aldiz Gernikako Euskal Herritik e herriarengan sentimendu biziak pizten zituztelako. Espainian zehar ibili zen, eta 1858an Argentinara joan zen Han ezkondu ziren, Iparragirrek 36 urte zituztela. Artzain Uruguain 1877. Urtean itzuli zen bukatu eta hurrengo urtean. Bere bizitzaren azken urteetan, beste diruherri ibili behar izan zuen kantari, bizimodua atera 1881. Urtean hil zen, Itsason (Gipuzkoa), euripean lo egin ondoren pneumoniak jota. OBRA Iparragirren bertsoak kantatzeko sortuak dira. Bertsolaritzaren tekniken arabera eginak daude, eta haren poemak zortziko txikiak dira maiz. Baina teknika garrantzizkoagoak dira haren musikak eta haren kantagaiak Ondo baino hobeto jakin zuen orduko euskaldunek barrenean Espiritu erromantikoak sortarazitako askatasun nahiari kantatzen zion xehearen gogoarekin uztartzea bizipenak Hotzean batzuen kalitatea Ezin esan haren poemak obra berritzaileak edo sakon direnik ere, baina ukaezina da ahalmen handia izan zue herriaren sentimenduekin bat egiteko, eta haren doinu gozo bazter guztietara zabaldu ziren. Ordura arte inoiz ikusi gabeko arrakasta izan zuten Iparragirreren abestiek. Mito bihurtu zela esatea ere ez da gehiegikeria. Nortasun politikorik gabeko herri baten enbaxadoretzat hartua izan zen, eta haren Gernikako Arbola ereserki moduko bat izan da euskaldunentzat, eta hala izaten jarraitzen duela daiteke, haren jaiotzetik ia 200 arte igaro arren JOSE MARIA IPARRAGIRRE BALERDI • 1820-1881 uskal poetarik kantatuena da ziur asko Iparragirrek. Gasteizen eta Madrilen bizi izan zen, baina 1833an lehen karlistada hasi zenean, gurasoei ezer esan gabe osaba baten etxera joan eta karlisten batailoi hurrengo bost urtean, gerra bukatu zen arte (1839 Karlistek gerra galdu zuten, eta Iparragirrek, beste karlista askok bezala, atzerrira joan behar izan zuen. Frantzian egon zen, baina Frantziako agintariek erbesteratu zuten 1848an, urte hartako iraultzen giroan Marseillesa abestu zuelako. Italian, Suitzan, Alemanian eta Ingalaterran ibili zen. Eta 1852an itzuli zen. Bilbora, lehenbizi, eta Madrilera, gero. Hantxe kantatu zuen hurrengo urtean lehen aldiz Gernikako Arbola abestia Euskal Herriko foruen omenez. Euskal Herritik erbesteratu zuten, haren abestiek herriarengan sentimendu biziak pizten zituztelako. Espainian zehar ibili zen, eta 1858an Argentinara joan zen, Angela Kerexeta gaztearekin. Han ezkondu ziren, Iparragirrek 36 urte eta Angelak zituztela. Zortzi seme-alaba izan zituzten. Artzain aritu zen hemeretzi urtean, Argentinan Uruguain, Euskal Herria beti gogoan zuela. 1877. Urtean itzuli zen Euskal Herrira, azken karlistada bukatu eta hurrengo urtean. Iturririk gabe, herriz kantari, bizimodua atera ahal izateko. Euripean lo egin kantatzeko sortuak dira. Bertsolaritzaren eta haren poemak zortziko teknika baina askoz ere eta haren kantagaiak. UME EDER BAT Ume eder bat ikusi nuen Donostiako kalean, hitz erditxo bat hari esan gabe nola pasatu parean? Gorputza zuen liraina eta oinak zebiltzan aidean; politagorik ez det ikusi nere begien aurrean. Ondo baino hobeto jakin zuen orduko euskaldunek barren barrenean sentitzen zutena bertsotan jartzen eta kantatzen Espiritu erromantikoak sortarazitako askatasun nahiari kantatzen zion, eta inork ez bezala lortu zuen xehearen gogoarekin uztartzea eta haren kezkak, nahiak bizipenak eta pentsamoldeak abestietan islatzea. Hotzean aztertuta, ezin esan Iparragirreren kantek batzuen kalitatea dutenik. Obra berritzaileak edo sakon-sakonak ahalmen handia izan zuela eta haren doinu gozoak Ordura arte inoiz ikusi gabeko arrakasta izan zuten k. Mito bihurtu zela esatea ere ez da Nortasun politikorik gabeko herri baten enbaxadoretzat hartua ereserki moduko bat izan da hala izaten jarraitzen duela ere esan arren. GERNIKAKO ARBOLA Gernikako Arbola da bedeinkatua, euskaldunen artean guztiz maitatua. Eman ta zabal zazu munduan frutua, adoratzen zaitugu Arbola santua.

EUSKAL LITERATURA KLASIKOA 05 PEDRO IGNAZIO BARRUTIA • 1683-1759 Euskarazko lehen antzerkigile ezaguna BIOGRAFIA Pedro Ignazio Barrutia Araban jaio zen, Aramaio herrian, 1682an izan zen. Arrasateko eskribaua izan zen 1710 ingurutik kargu ere izan zituen herri horretan. Bere lehengusina batekin ezkon horretarako, Aita Santuaren baimen berezia eskatu behar izan zuen alaba izan zituzten. Barrutia idazlea izan zela badakigu antzerki-obra agertu zelako. Ez dakigu gehiago idatzi zuen edo ez. 1759an. OBRA Barrutiaren obra bakar bat iritsi zaigu: ikuskizuna). Ez dakigu noiz idatzi zuen zehazki. Eskuizkribua agertu zen XIX. Mendearen bukaeran eta 1879an argitaratu zen lehen aldiz. Jesusen jaiotzaren inguruko gertakizunak kontatzen dira obran, baina modu berezi batean. Belen agertzen da, eta Ama Birjina baita deabru batzuk ere. Baina, horiekin batera, zenbait pertsonaia: Mari Gabon eta Grazioso, besteak beste. Egitura bikoitza du obrak. Bi leku, bi denbora tartekatzen dira: Arrasate eta Belen; I. Mendea eta XVIII. Mendea; pertsonaiak eta pertsonaia herrikoiak; gai erlijiosoak eta Obraren trikimailu hori sinplea da, baina abilezia handikoa. Horrek pentsaraz dezake obra modernotzat jo eta Barrutiaren teknikak berritzaileak zirela, baina ez da egia. Horrelako obrak ugariak ziren Europan. Teatro erlijioso erromanikoaren generokoak ziren. Jakintza erlijiosoa eman nahi zioten jende xehe eta ezjakinari eta, horretarako, ironia eta egoera barregarriak erabiltzen zituzten. Umorearen bidez doktrina zabaltzen zuten asmoa. 1759 • Gabonetako ikuskizuna Euskarazko lehen antzerkigile ezaguna Pedro Ignazio Barrutia Araban jaio zen, Aramaio herrian, 1682an, eta Arrasaten bizi 1710 ingurutik hil zen arte, eta beste hainbat Bere lehengusina batekin ezkondu zen, eta, Aita Santuaren baimen berezia eskatu behar izan zuen. Zazpi semedazlea izan zela badakigu Gabonetako ikuskizuna obra agertu zelako. Ez dakigu gehiago idatzi zuen edo ez. Arrasaten hil zen, at iritsi zaigu: Acto para la Nochebuena (Gabonetako Ez dakigu noiz idatzi zuen zehazki. Eskuizkribua agertu zen XIX. Mendearen bukaeran eta 1879an argitaratu zen lehen aldiz. Rtakizunak kontatzen dira obran, baina modu berezi Ama Birjina eta San Jose, eta aingeruak eta artzainak, horiekin batera, Arrasate agertzen da eta Arrasateko zenbait pertsonaia: Mari Gabon eta Grazioso, besteak beste. Bi denbora eta bi pertsonaia eta gai mota I. Mendea eta XVIII. Mendea; Bibliako gai erlijiosoak eta satirikoak. Abilezia handikoa. ASMODEO: tzat jo daitekeela berritzaileak zirela, baina hori . Horrelako obrak ugariak ziren Europan. Teatro erlijioso erromanikoaren generokoak Zer gizon?

JOSE MARIA IPARRAGIRRE BALERDI Euskal BIZITZA Abenturaz betetako bizimodua izan zuen Iparragirrek. Urretxun jaio zen, 1820. Urtean. Gasteizen eta Madrilen bizi izan zen, baina 1833an lehen karlistada hasi zenean, gurasoei ezer esan gabe osaba baten etxera joan eta karlisten batailoi batean sartu zen 1934an. Haiekin ibili zen hurrengo bost urtean, KANTARI EUSKALDUNA Gitarra zahartxo bat da neretzat laguna; honela ibiltzen da artista euskalduna: egun batean pobre, beste batez jauna, kantari pasatzen det nik beti eguna. Agur Euskal Herria, baina ez betiko. Bost edo sei urtetan ez det ikusiko. Jaunari eskatzen diot grazia emateko, nere lur maite hontan hezurrak uzteko. Karlistek gerra galdu zuten, eta Iparragirre karlista asko Frantzian egon zen, baina Frantziako agintariek erbesteratu zuten Marseillesa Italian, Suitzan, Alemanian eta Ingalaterran ibili zen. Eta 1852 Hantxe kantatu zuen hurrengo urtean lehen aldiz Gernikako Euskal Herritik e herriarengan sentimendu biziak pizten zituztelako. Espainian zehar ibili zen, eta 1858an Argentinara joan zen Han ezkondu ziren, Iparragirrek 36 urte zituztela. Artzain Uruguain 1877. Urtean itzuli zen bukatu eta hurrengo urtean. Bere bizitzaren azken urteetan, beste diruherri ibili behar izan zuen kantari, bizimodua atera 1881. Urtean hil zen, Itsason (Gipuzkoa), euripean lo egin ondoren pneumoniak jota. OBRA Iparragirren bertsoak kantatzeko sortuak dira. Bertsolaritzaren tekniken arabera eginak daude, eta haren poemak zortziko txikiak dira maiz. Baina teknika garrantzizkoagoak dira haren musikak eta haren kantagaiak Ondo baino hobeto jakin zuen orduko euskaldunek barrenean Espiritu erromantikoak sortarazitako askatasun nahiari kantatzen zion xehearen gogoarekin uztartzea bizipenak Hotzean batzuen kalitatea Ezin esan haren poemak obra berritzaileak edo sakon direnik ere, baina ukaezina da ahalmen handia izan zue herriaren sentimenduekin bat egiteko, eta haren doinu gozo bazter guztietara zabaldu ziren. Ordura arte inoiz ikusi gabeko arrakasta izan zuten Iparragirreren abestiek. Mito bihurtu zela esatea ere ez da gehiegikeria. Nortasun politikorik gabeko herri baten enbaxadoretzat hartua izan zen, eta haren Gernikako Arbola ereserki moduko bat izan da euskaldunentzat, eta hala izaten jarraitzen duela daiteke, haren jaiotzetik ia 200 arte igaro arren JOSE MARIA IPARRAGIRRE BALERDI • 1820-1881 uskal poetarik kantatuena da ziur asko Iparragirrek. Gasteizen eta Madrilen bizi izan zen, baina 1833an lehen karlistada hasi zenean, gurasoei ezer esan gabe osaba baten etxera joan eta karlisten batailoi hurrengo bost urtean, gerra bukatu zen arte (1839 Karlistek gerra galdu zuten, eta Iparragirrek, beste karlista askok bezala, atzerrira joan behar izan zuen. Frantzian egon zen, baina Frantziako agintariek erbesteratu zuten 1848an, urte hartako iraultzen giroan Marseillesa abestu zuelako. Italian, Suitzan, Alemanian eta Ingalaterran ibili zen. Eta 1852an itzuli zen. Bilbora, lehenbizi, eta Madrilera, gero. Hantxe kantatu zuen hurrengo urtean lehen aldiz Gernikako Arbola abestia Euskal Herriko foruen omenez. Euskal Herritik erbesteratu zuten, haren abestiek herriarengan sentimendu biziak pizten zituztelako. Espainian zehar ibili zen, eta 1858an Argentinara joan zen, Angela Kerexeta gaztearekin. Han ezkondu ziren, Iparragirrek 36 urte eta Angelak zituztela. Zortzi seme-alaba izan zituzten. Artzain aritu zen hemeretzi urtean, Argentinan Uruguain, Euskal Herria beti gogoan zuela. 1877. Urtean itzuli zen Euskal Herrira, azken karlistada bukatu eta hurrengo urtean. Iturririk gabe, herriz kantari, bizimodua atera ahal izateko. Euripean lo egin kantatzeko sortuak dira. Bertsolaritzaren eta haren poemak zortziko teknika baina askoz ere eta haren kantagaiak. UME EDER BAT Ume eder bat ikusi nuen Donostiako kalean, hitz erditxo bat hari esan gabe nola pasatu parean? Gorputza zuen liraina eta oinak zebiltzan aidean; politagorik ez det ikusi nere begien aurrean. Ondo baino hobeto jakin zuen orduko euskaldunek barren barrenean sentitzen zutena bertsotan jartzen eta kantatzen Espiritu erromantikoak sortarazitako askatasun nahiari kantatzen zion, eta inork ez bezala lortu zuen xehearen gogoarekin uztartzea eta haren kezkak, nahiak bizipenak eta pentsamoldeak abestietan islatzea. Hotzean aztertuta, ezin esan Iparragirreren kantek batzuen kalitatea dutenik. Obra berritzaileak edo sakon-sakonak ahalmen handia izan zuela eta haren doinu gozoak Ordura arte inoiz ikusi gabeko arrakasta izan zuten k. Mito bihurtu zela esatea ere ez da Nortasun politikorik gabeko herri baten enbaxadoretzat hartua ereserki moduko bat izan da hala izaten jarraitzen duela ere esan arren. GERNIKAKO ARBOLA Gernikako Arbola da bedeinkatua, euskaldunen artean guztiz maitatua. Eman ta zabal zazu munduan frutua, adoratzen zaitugu Arbola santua. Gasteizen eta Madrilen bizi izan zen, baina 1833an lehen karlistada hasi zenean, gurasoei ezer esan gabe osaba baten etxera joan eta karlisten batailoi 1839). , beste bezala, atzerrira joan behar izan zuen. Frantzian egon zen, baina Frantziako agintariek 1848an, urte hartako iraultzen giroan Italian, Suitzan, Alemanian eta Ingalaterran ibili zen. Eta n. Bilbora, lehenbizi, eta Madrilera, gero. Hantxe kantatu zuen hurrengo urtean lehen aldiz Euskal Herriko foruen omenez. , haren abestiek herriarengan sentimendu biziak pizten zituztelako. Espainian zehar ibili zen, eta 1858an Argentinara joan eta Angelak 17 Argentinan nahiz , azken karlistada UME EDER BAT Ume eder bat ikusi nuen Donostiako kalean, hitz erditxo bat hari esan gabe arean? Gorputza zuen liraina eta n aidean; t ikusi nere begien aurrean. Barreneta kantatzen. Espiritu erromantikoak sortarazitako askatasun nahiari , eta inork ez bezala lortu zuen herri , nahiak, n kantek beste

Entradas relacionadas: