O nacemento da nosa literarura

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Otras materias

Escrito el en español con un tamaño de 7,84 KB

 
variedades diatópicas do galego:as diferenzasentre as variedades lingüísticas clasificarémolas en catro grupos:-Fonética:*a evolución das vogais nos grupos latinos-ult,-ulc,-oct e-ori dá oi no galego estándar e ui no occidente coruñés.*o seseo é a insistencia do son "c" e a súa pronuncia como /s/ é propio do occidente coruñés e pontevedres.*a gheda consiste na pronunciación do g coma unha aspirada,xeralmente farínxea/h/.Dase no galego occidental e en boa parte do central.-Morfoloxía:*a perda do -n- intervocálico -anes,-ones (cans->galego occidental,cas->no central,cais/caes->no oriental)*a evolución das terminacións latinas -anum -anos,-anam,-anas:(-án ou´-áns -> no occidental,-ao,-á-,aos,ás->no central e oriental)*os demostrativos presentan tres paradigmas:(este,esta,esto-iste esta esto->maior parte d ourense e sur d lugo-este,esta,isto->nordeste da coruña e sur de pontevedra)*pronome suxeito da 2ª persoa de singular(ti->occidental e parte do central,tu->no resto do territorio)*a terminación verbal -des (andades ,andabades):-is->galego oriental e baixo do miño,-s->occidente coruñés,-ndes->sur ourensán e sudoeste pontevedrés*no pretérito hai variantes para a 2ª e 3ª persoa de singular:(colleches,colleste->galego occidental;colliche->galego oriental e central;colliu->occidente coruñés;colleu->lugo, a coruña e pontevedra)*na terminación da 1ª persoa de singular deste mesmo tempo,na primeira conxugación,fronte ao ditongo decrecente común do galego estándar algunhas áreas occidentais presentan unha solución con vogal máis nasal.(levén,leví->levei;cantén cantín->cantei)-Léxico:*mirar:úsase como ver e mirar no centro e sur de pontevedra.*cheirar:con significado neutro en fisterra á guarda e no sur de galicia.-sintaxe:*chísmo:emprego do pronome che para obxecto directo e indirecto(no occidente da couña)*teísmo:uso do pronome te tanto para acusativo como para dativo(no baixo do miño,en falas do leste de ourensee nas Portelas de Zamora).BLOQUE OCCIDENTAL:abrangue o occidente da coruña e de pontevedra e ofrece un crácter innovador canto á fonética.(a isoglosa q o diferencia do bloque central é cans/cas)-trazos característicos:*gheada*seseo implosivo*terminación -án*plural -ns*pronome ti*forma colleches para o perfecto.distínguense 3 áreas:-area fisterrá:*seseo explosivo*cheísmo, dúas zonas:^zona do xallas:*ditongo ui*vogal temática i na 3ª persoa dos perfectos (colliu, partiu)^zona do tambre-barbanza:*emprégase oi*vogal temática e (colleu,parteu)-área bergantiñá:*ditongo oi(moito)*vogal temática i (colliu)-área pontevedresa:*ausencia de cheismo.dúas zonas:^subárea ulla-umia*ditongo oi (moito)*paradigma de deíticos este,esta,esto.*vogal temática e na 3ª persoa dos perfectos(colleu,parteu)^macrosubárea verdugo-miño: *ditongos ui(muito) oi (noite)*paradigama de deíticos este,esta,isto.*distinción de vogal temática na 3ª persoa dos perfectos (colleu,partiu).BLOQUE CENTRAL:abrangue toda galicia central:boa parte das provincias de lugo e de ourense e a franxa interior das de pontevedra e coruña.as isoglosas q os delimitan son can/cas co occidental e cas/cais co oriental.-trazos característicos:*ditongo oi(moito,loita,troita,coiro)*terminación -ao(s),-á(s) aioritaria:o(s)irmao(s)*plural cas,ladrós,xardís.distínguense 2 áreas (e a de transición ):-area mindoniense:*pronomes nosoutros e vosoutros*3ªpersoa dos perfectos na 2ª e 3ª conxugación->vogal temática e (colleu, parteu)*desprazamento acentual nas formas verbais(cantábamos,cantábades,cantáramos,cantárades)-a área lucu-auriense:*paradigma de deíticos iste esta esto.*pronome suxeito d 3ª persoa il*oposición na vogal temática da 3ª persoa dos perfectos (coleu,partiu)*acentuación etimolóxica en cantabamos,cantaramos.BLOQUE ORIENTAL:inclue o leste das provinciasde lugo e ourense e máis nas zonas de asturias,león e zamora.é o máis conservador e está separado das falas asturianas e leonesas pola isoglosa relativa á ditongaciónou non ditongación das vogais tónicas breves latinas (pedra,roda/piedra,rueda).-trazos característicos: *conservacion do u nas formas cuatro,cuando,guardar.terminación -ín no canto de -iño*plural en -is para as polisílabas agudas rematadas en -l no singular(animais,caracois),agás no galego de asturias (animales,caracoles)*plurais cais,ladrois,xardís para os rematados en -n no singular:distínguense 4 áreas:-area asturiana:*mantén o -l- intervocálico latino (avolo,molin ,animales)*presenta os posesivos meu(s),tou(s), sou(s),mía(s) tua(s)sua(s)*terminacion -ius,ias(veciu,vecias)*artigo el a l' (el molin,l'avolo)*oposicion singular plural no pronome lle,les,llo,llelo.-area ancaresa(ancares leoneses)*gheada*vogais nasalizadas(cadëa)*palatalizacion do a tónico(irmä)*cheismo*demostrativos estos,esos,aquelos.-áreaprodúcese confusion nos ditongos oi ui(noite,noute)*ausencia de ditongo en muto,truta*presenta a termionación iño*pronome persoal lle-le para singular e plural*teismo-area oriental central:presenta as características xerais do bloque.PRESTAMOS:son os vocábulos procedentes dunha linguaq se incorporan a outras linguas.a incorporación dos préstamos a unha lingua pode efectuarse de tres xeitos:-aceptaciondo vocábulo da lingua doadora sen adoptar (estranxerismo):^do inglés(bit spray)^do frances(suite,argot)^do italiano(allegro,graffiti)^do xaponés (karaoke karate)^do castelán(bocadillo,tortilla)^do ruso(soviet,,vodka)-o termoda lingua doadora é traducido á lingua receptora(calco):weeken(ingles),à la carte(francés)-adaptación fonética,gráficaou morfolóxica do vocábulo incorporado:^do inglés:fútbol,xampú^do francés(carné,fular)^do italiano(esvelto,gueto)^do alemán(hínterland,kaiser)Hai 2 tipos de préstamos:*préstamos aceptables ou necesarios:cando ocupan un espazo q ainda non estaba cuberto por ningún termo.*préstamos superfluos ou innecesarios(interferencias):cando se impón un termo propio doutra lingua pese a existir xa un vocábulo na lingua para nomear unha determinada realidade. ANTROPONIMIA:ocúpase do estudo dos nomes de persoa.-nomes de orixe celta^dubra(río,augas)^breogán(nome dun mítico líder celta da gallaecia)^sarela(diminutivo de sr,"auga")-nomes de orixe hebrea ou da tradición bíblica:^belén(casa do pan)^david(amado)^rebeca(vínculo)^sara(princesa)-nomes de orixe grega:antia(flor)ines (pura)esmeralda(pedra preciosa)-nomes de orixe latina:diana(deusa da caza)pedro(pedra)silvia(do bosque)-nomes de orixe xermánica:adolfo(nobre+lobo)carlos(home libre)elvira(lanza+amigable)-os hipocorísticos:pepe,peaco(de catarina)sandra (de alexandra) sonia (de sofia)-os apelidos:podense clasificar en:*patronímicos:proceden dun nome de pía e tiñan o significado de fillo de:(perez,fernandez,vázquez)*toponímicos: derivados dun nome de lugar.(areal,canido,insua)*cognomes:en orixe eran nomes comúns usados como alcumes (moreno,delgado,grande)TOPONIMIA:é a disciplina lingüística q estuda os nomes de lugar.xunto coa antroponimia,constitue a onomástica.podense clasificar de dúas formas:-seguindo un criterio de procedencia léxica:*os formados xa en época prerromana*os formados en época latino-romance(inclúe a xermánica e a árabe)-seguindo un criterio semántico:*orografía ou constitución do terreo(orotopónimos) ^pedreira(pedra)^a pena(onde abunda a lousa)^arousa (onde hai area)*hidrografía,auga(hidrotopónimos)^caldelas(augas quentes^agolada(auga canalizada)^esteiro (estuario)*flora(fitotopónimos)^canedo(cana^reboredo(carballo) ^carballeira*fauna(zootoponimos)^lobeiraôseira^corval*nomes de persoa (antrotopónimos)^moeche^vilapedre^portomarín*relixión e nomes de santos(haxiotopónimos)^igrexa^seoane^santalla*vías de comunicación^a estrada^portela^a ponte*formas de asentamento humano,tipos de núcleos de poboación ,fórmulas de propiedade,edificacións e establecementos industriais^vilela^pazo^torre

Entradas relacionadas: