Liberalismo.Un novo sistema politico

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en gallego con un tamaño de 8,43 KB

 

 INTRODUCCIÓN: O Despotismo Ilustrado dos Borbón e de Carlos III, en concreto, amosa en conxunto un balance positivo; agora ben, os intentos reformistas implicaban transformar profundamente o poder dos privilexiados e por isto non pasaron de proxectos. Cando a Revolución Francesa anunciou o final da vella orden, Carlos IV e os seus colaboradores, aterrorizados polos efectos que as ideas ilustradas provocaran en Francia, paralizaron as reformas iniciadas e en alianza con outras monarquías absolutas, declararonlle a guerra á Francia revolucionaria. A derrota española e o ascenso de Napoleón levarán ao novo primeiro ministro, Manuel Godoy, a revalidar a tradicional entente Franco-española coa Paz de Basilea, 1795 e co Tratado de San Ildefonso, 1796 (rec., Pactos de Familia). Neste contexto político, a elección de Godoy por decisión dos monarcas en atención a súa amistade persoal, significaba a desconfianza dos círculos nobiliarios, o resentimento dos sectores eclesiásticos polo seu programa de reformas (desamortización e cuestionamento da Inquisición) e sobre todo os celos de Fernando, Príncipe de Asturias, respecto de Godoy, el Príncipe de la Paz, especialmente tralo seu protagonismo no Tratado de Fointanebleau (1807), que permitía a libre circulación das tropas francesas para invadir e repartirse Portugal; ao facelo así, convertía ao valido de Carlos IV en rei do Algarve.

NÚCLEO:

O 18 de Marzo de 1808, un ano despois da frustrada Conxura do Escorial, prodúcese o Motín de Aranxúez, que perseguía a destitución de Godoy e forzaba á abdicación de Carlos IV, poñendo en evidencia a profunda crise da dinastía e con ela da Monarquía hispánica. A carta do propio Carlos IV reclamando a arbitraxe de Napoleón facilitará a éste a ocasión de convocar a la Familia Real en Baiona e provocar a abdicación do rei e do príncipe, nomeando como novo monarca ao seu irmán Xosé , rei de Nápoles, e a convocar Cortes (25 de Mayo) para lexislar o final do réxime señorial; na súa composición, encontramos a parte da nobreza e a altos funcionarios e intelectuales que en xullo darán luz á Constitución/ Estatuto de Baiona e con ela á igualdade ante a lei, os impostos e o acceso aos cargos públicos e que durante a guerra formarán o núcleo dos chamados “afrancesados”.

Paralelamente aos sucesos de Baiona, en España inicíase o 2 de Mayo un alzamiento popular espontáneo contra a presencia francesa (DOC.1), un acto de determinación do propio destino dirixido por xuntas locais e provinciais, coordinadas por unha Xunta Central Suprema (DOC.2). Esta era sin dubida una actitude revolucionaria por históricamente inédita, ás que se uniron algúns nobles, militares e sectores do clero, conscientes da gravidade que estaba alcanzando a situación; entre eles había algúns ilustrados que crían que coa volta de Fernando VII se poderían emprender as reformas e a modernización que necesitaba o país, e se encontraba tamén un sector liberal de burgueses e profesionais que vían na guerra a ocasión de realizar un cambio no sistema político (DOC.3).

Na Guerra pola Independencia, no seu aspecto específicamente militar podemos diferenciar varias etapas: na primera, os exércitos se enfrontan a campo aberto, impoñendose o coñecemento do terreo á competencia militar do invasor en Bailén (19.07.1808); é a primeira derrota de Napoleón, que no soubo entender a realidade española ao confundila coa decadente e corrupta clase dirixente. Na segunda etapa, aprendida a lección e con Napoleón en persoa dirixindo a actividade militar as tropas francesas chegaron a dominar todo o país -Ocaña e Elviña en 1909, asalto á defensa de Madrid e doble ofensiva polas cuencas do Doiro e do Texo contra Lisboa, 1910- o que desencadenou como reacción a formación de guerrillas, maneira espontánea e popular de resistencia armada, que causou estragos nas tropas napoleónicas. Na última etapa, á desmoralización das tropas francesas pola acción guerrilleira e a campaña de Rusia, uníuse a reorganización do exército regular co apoio lusobritánico de Wellington con

victorias en Arapiles, (1812) y Vitoria (1813), que forzarían ao exilio de Xosé I. Ao final dese ano, Napoleón reconecía polo Tratado de Valencay os dereitos de Fernando VII.

Retomando o fio político-jurídico da narración destacamos como punto de partida o mes de xaneiro de 1810 cando peor presentábase o panorama bélico e se producía a disolución da Xunta Suprema de Defensa nun Consello de Rexencia, éste convoca Cortes en Cádiz -a salvo de la invasión por la protección de la flota inglesa. Reunidos os diputados en setembro e en cámara única (cfr., tradicional representación estamental) aprobaron na súa primeira sesión o principio de soberanía nacional , dogma do liberalismo político (DOC.4 Art 1). O 19 de Marzo de 1812 promúlgase a Constitución coñecida como a Pepa, o texto legal que mellor define o ideario liberal español; en efecto, contén unha extensa declaración de dereitos do ciudadán (Estado liberal de dereito) e unha estructura institucional do Estado baseada na división de poderes, fundamento da orgánica do estado liberal. Nésta, o poder lexislativo en representación da vontade nacional (Estado liberal representativo), constitúese por sufraxio universal masculino indirecto, tendo como competencias, a parte da elaboración das leis e do control do goberno, a aprobación dos presupostos, dos tratados internacionais e do mando do exército (DOC.4 Art 15). O poder executivo é competencia do monarca (DOC.4 Art 14) confirmando que a monarquía moderada hereditaria é a forma do Estado e na súa persoa a dirección do goberno a través de ministros sometidos á responsabilidade penal, ademáis da súa intervención na elaboración das leis mediante iniciativas lexislativas ou da sanción parlamentaria e incluso dun veto suspensivo da lexislación aprobada parlamentariamente durante dous anos (DOC.4 Art 16). Finalmente, o poder xudicial, ten a competencia exclusiva dos tribunais e a administración da xustiza desde a codificación procesal, civil, criminal e comercial (DOC.4 Art 17).

CONCLUSIÓN

As Cortes de Cádiz aprobaron, xunto á Constitución de 1812, máis avanzada que a francesa de 1791 que lle sirveu de inicial inspiración e dunha grande influencia no constitucionalismo europeo e sobre todo no iberoamericano, unha serie de decretos e de leis destinadas a eliminar os atrancos á organización do Estado como un régimen liberal (cfr., supresión dos señoríos xurisdiccionais e desamortización como paso previo á reforma agraria, anulación dos gremios e liberalización do traballo, abolición da Inquisición; é dicir, do desmantelamento das bases do Antigo Réxime). Extensións: Son pertinentes as referencias ao remate da guerra e á restauración absolutista ounha comparativa do constitucionalismo decimonónico español.

ADDENDA (En caso da incorporación dun documento sobre a EMANCIPACIÓN AMERICANA).

Paralelamente a esta secuencia de acontecementos, na América hispana ao virse abaixo todo o aparato administrativo e ideolóxico da metrópole, comenzou o largo e complexo proceso de emancipación das colonias desenvolvido entre 1808 e 1824 ( cfr., doc.
, “Congreso de Caracas” de emancipación das colonias españolas de América). De inicio, os creoulos, sometidos a un trato discriminatorio e a fortes impostos e ao control comercial que exercía a metrópole, non se someteron ao novo monarca e crearon Juntas a imitación de las españolas que asumiron o poder dos territorios, chegando en torno a 1810 muitas a declararse autónomas en relación á metrópole. Os principais focos localizaronse en Arxentina (San Martín declarou a independencia da República Arxentina), en Nueva Granada e Venezuela (con Simón Bolívar y Miranda ao fronte) e en Méjico (Hidalgo e Morelos). As Cortes de Cádiz consideraron formalmente as colonias como territorio español, mais mostráronse incapaces de intervir contra o movimiento emancipador. Ao finalizar a Guerra da Independencia, Fernando VII en medio das dificultades do sexenio absolutista enviou tropas aos territorios americanos; sen embargo, tras o pronunciamento de Rafael Riego a presencia española na América continental foise debilitando e finalmente consumouse trala derrota de Ayacucho (1824) C.C.F.

Entradas relacionadas: