Larramendi: Esparramen, Bizarramente,

Enviado por Jose Alejandro y clasificado en Otras materias

Escrito el en vasco con un tamaño de 5,3 KB

 

EUSKARA. XVIII mendeaEgoera:Garai honetan beste hizkuntza batzuk, gaztelania eta frantsesa adibidez,  euskararen gainean jarri nahi dira eta horretarako zenbait lege erabiltzen dituzte,  adibidez:1Ekitaldiak ezin dira euskaraz izan.2Frantzian frantsesek frantsesa hitz egiten ez bazuten, bere herria traizionatzen hari ziren.3Euskarazko antzerkiak debekatu ziren.4Euskara eskoletan debekatu zen ( ez liburuak, ez irakaslea, ez ikasleen artean).Horretarako “ anillo azotes ” deitzen zena erabili zuten.Ekonomikoki garpen txarra zegoen garai hartan, eta horrek oso kaltegarria zen euskal literaturarentzat.Ipar Euskal Herria: Literaturak beheraka, zergatik?XIII. mendean Ipar Euskal Herrian, literatur obrak beherako bidea hartu zuten, ez-ezagunetara jautsi arte. Literatura mende honetan orijinaltasun falta zuen, eta horrez gain, Ipar EH jasan izan behar zituen arriskuak, gerrak … ekarritako estutasunengandik izan zen. Antzerkia:“Gabonetako ikuskizuna”Norena:Pedro Ignacio BarrutiaKritikak(baikorrak eta ezkorrak):R. Azkuek “ Euskaltzale ” kazetan publikatu zuenean ez zuen meriturik ikusi,  erdarakadak eta gaztelaniazko eta euskarazko kontusioak bakarrik. Publikatu bazuen, zahartasunagatik eta aditzean dituen arkaismoagatik izan zen.“El borracho burlado”Norena:Xabier Munibe. SBAP (Sociedad Bascongada de los Amigos del Pais) -ren eraikitzailea.Ezaugarriak:Gaztelaniazko lan bat da non pasarte batzuetan ( abesteko momentuan) euskaraz hitz egiten da. Antzerki lan hau “kultuari” bakarrik  zuzenduta dago eta musikaren tratamendua erabiltzen du.Hego Euskal Herria:Larramendi:Biografia:1960ean jaio zen Andoainen. Salamanca eta Valladolideko Jesuiten ikastetxeetan Filosofia eta Teologiako irakasle izan zen. Karlos II.a erregearen alargunaren konfesore izendatu zuten. Hiru urte beranduago, dena utzi eta Azpeitiko Loiolako Santutegira joan zen bizitzera. Euskal kulturaren lehen bultzatzailea izan zen. Euskaraz oso gutxi idatzi zuen, bere idatziek kontzientzia eta bokazioa sortzeko. Hizkuntzaren apologia egiten zuen eta polemika sortzailea zen. Larramendiren garaiaz geroztik, hegoaldeko euskara idatziak ordura arte izan ez zuen duintasuna lortu zuen.



Helburua:Larramendiren helburu nagusia, euskara beste hizkuntzen mailan zegoela erakutsi nahi zuen, eta, are gehiago, beste hizkuntzek baino ahalmen gehiago eskaintzen zuela edozer gaiez mintzatzeko edo idazteko. Lanak:“DE LA ANTIGÜEDAD Y UNIVERSALIDAD DEL BASKUENCE …”Euskara goratu nahi du, eta haren berezitasuna adierazi, beste hizkuntza erromanikoak mesprezatuz; zeren euskara baita hizkuntza arrazional eta filosofikoa delako“EL IMPOSIBLE BENCIDO …”Gramatika da. Ona eta osatua. Zenbait euskaldunentzat argibide. Deklinabideak, aditz-jokabidea, joskera, azentua eta olerkiak dira jorratzen dituen gaiak.“DICCIONARIO TRILINGUE …”Hiztegi bat da. Hiztegi honetan 3 hizkuntza erabiltzen ditu ( Gaztelania, Euskara eta Latina). Hiztegia osatzeko zenbait hitz falta zizkion, horregatik bera sortu zituen falta ziren hitzak: godaria (txokolatea) …“DISCURSO HISTORICO …”-Liburu honetan erakutsi nahi zuena, Erromaren kontra borrokatu zuten kantauriarrak euskaldunak izan zirela. Larramendiren garaikoentzat, euskaldunak eta kantauriarrak berdintsuak ziren.“COROGRAFIA …”-XVIII mendeko Gipuzkoaz dugun deskribapenik onena da. Ibaiak, baserriak, herriak, ekonomia … arlo guztietako datuak ematen ditu.Larramendik, bere lanen bidez, euskarari egiten zioten irainez eta mespretxuez arduratu eta erantzuten zien. Lanak (erantzunak) gaztelaniaz idatzi behar zituen beste idazleek ( euskara iraintzen zituztenak) ulertzeko.JARRAITZAILEAKJarraitzaile asko zituen baina nagusiak hauek ziren:Kardaberaz:Biografia:Idazle hau Jesuita izan zen. Palentzian eta Valladoliden ikasi zuen ( teologia eta filosofia). Apaiztu egin zen eta geroago loiolara bizitzera joan zen. Deserriraturik Bolonian (Italian) hil zen Euskara nolakoa?Ez da idazle bikaina, ezta ugaria, baina irakurtzaile handia da. Haren euskara esaeraz beterik dago, baina ez da oso garbia ( hitzak latinetik hartzen ditu).Idazle honek ez du “h”-rik onartzen.Merezimendua:Kardaberazen merezimendu handiena, herrian irakurtzeko gogoa ernaraztea izan da.Idazlanak:Bere lanik ezagunena – Euskararen berri onac – da.Mendiburu:Biografia:Oiartzunen jaio zen, Iruinen aritu zen teologia eta filosofia irakasten. Jesuitak deserriratuak izan zirenez gero, Bolonian (Italian) hil zen.Euskara nolakoa?:Euskara ondo ezagutzen zuen, betez ere, joskera.



Goi-nafarrera erabiltzen duen arren, gipuzkeraren eta nafarreraren arteko hurbilketa bat lortzen saiatu zen.Nola deitu?Euskaldun Zizeron.Ubillos:Biografia:Frantziskotar zen Arantzazuko saindutegian eta hor egin zituen lehenengo ikasketak. Tolosara joan zen filosofia eta teologia ikastera eta irakastera.Euskara nolakoa?Euskara garbia eta aukeratua. Euskara herritarra da.

Entradas relacionadas: