Iraitz aparatua

Enviado por Chuletator online y clasificado en Biología

Escrito el en vasco con un tamaño de 6,68 KB

 

NUTRIZIOA


Izaki zelulanitzetan, zelula guztiek nutrizio funtzioa bete behar dute. Horretarakodigestio, arnas, iraitz eta zirkulazio aparatuak agertzen dira. Jaten dugunean, zelulak elikatzeko da, elikagaiak mantenugai bihurtzen dira, zelulak xurgatzeko. Halere ezin dira elikagaien zati guztiak digeritu, horiek, kanporatzen dira. Oxigenoa mantenugaietako bat da, arnasteko erabiltzen da, molekula organikoek duten energia askatzeko. Zeluletan hondakinak daude, hauek kanporatu ezean zelulak intoxikatuko lirateke, kanporatze prozesuari iraizketa deritzo.

Digestio aparatua

Zelula barneko digestioa (zelulabakarrak eta belakiak), digestio mistoa: barneko eta kanpokoa (zelenteratuak), zelula kanpoko digestioa (animalia gehienak).

Zelulaz kanpoko digestioa:

 Urdil barrunbe bat, hodi itxurako digestio aparatua, atal bereiztuak dituen digestio hodia, atal bereizztuak eta guruin erantsiak dituen digestio hodia.

Arnas aparatua

Lotura du: animalien konplexutasunarekin eta animalien ingurunearen ezaugarriekin. Ingurune urtarren abantaila gas trukea egitea erreza dela da, desabantaila, lurrean baino 25 aldiz oxigeno gutxiago dagoela. Ingurune lehorreta oxigeno proportzioa da, desabaltaila, arnas azala beti heze mantendu behar dela. Azala: Azala odol kapilarrekin dute harremanetan.

Brankiak

Azalaren ebaginazioak, ingurunera luzatuta, hauetan daude odol kapoilarrak.

Trakeak

Hodi adarkatuak, gorputzean barneratu ahala gero eta txikiagoak dira, airea zuzenean doa zeluletara.

Birikak

Azalaren inbaginazioak, barrunbeak osatzen dute animaliaren barnean, horrela lehortasunetik babestua dago. Arnaz azala mehea da eta odol kapilarrekin dago kontaktuan.

Zirkulazio aparatua

Ezaugarriak: Gorputzaren barne inguruneko baldintza fisiko-kimikoak mantenzten ditu. Osagaiak: Likido zirkulatzailea, hodiak eta likidoa mugiarazten duen sistema. Likido zirkulatzailea: Garraiobide papera. Osagaiak: Plasma (Ura, Molekula organiko eta ez-organikoak), globulu gorriak, zuriak eta plaketak.

Zirkulazio aparatu irekiak

Likido zirkulatzailea hodietatik irten eta likido interstizialarekin nahasten da, zelulekin trukean jardun ondoren, likidoa itzultzen da.

Zirkulazio aparatu itxiak

Kapilarrak: Diametro txikiko hodiak, haien hormetan zehar substantziak trukatzen dituzte. Arteriak: Ponpatze sistematik zeluletara doaz. Zainak: Zeluletatik ponpatze sistemara doaz.

Zirkulazio bakuna

Bihotzak bi barrunbe ditu, aurikula eta bentrikula bat. ZIrkuito bakarra, behotzetik arnas sistemara, eta ondoren gainerako organoetara doa odola.

Zirkulazio bikoitza

Bihotzak hiru edo lau barrunbe ditu, odolak bi zirkuito egiten ditu, bat bihotzetik arnasbideetara, bestea bihotzetik gainerako organoetara.

Iraitz sistema

Animalia bakunetan, hondakinak likido interstizialera doaz, eta handik kanpoko ingurunera.

Protonefridioak

Zelula ziliatuak dira, gar itxurakoak, zilioen bidez, zelulen arteko likido interstiziala iragazten dute.

Nefridioak

Hodiak dira, mutur bat inbutuen antzera dute zabalduta, barne ingurunera irekia, beste mturrean, iraitz poro bat kanpora irekita.

Nefronak

Iraitz hodiak dira. Bowman kapsula: Aurreko mutur itxi eta zaku moduan zabaldua. Glomerulua: Kapilar multzoa. Glomeruluan sartzen den odola mantenugai, hondakinak, odol zelulak... Ditu. Hodietan birxurgapena gertatzen da, hodien luzera animalien araberakoa da.

HARREMANA


1.Nerbio sistema:

 Ehun, organo eta aparatuetako zelulak harremanetan egon behar dira era koordinatuan aritzeko. Hau nerbio sistemak egiten du. Bi atal: Zentrala (Entzefalo eta bizkarrezun muina) eta periferikoa (Nerbio eta gongoil periferikoak).

Zentrala

-Neurona gorputz gehienak bildu. -Informazioa jaso, prozesatu eta erantzuna prestatu.

Periferikoa

Neuronetako dendritaz eta axoiz osatuta. Funtzioa: Sentipenezko nerbio zuntzek informazioa sentipen-hartzaileetatik nerbio sistema zentralera transmititzen dute. Nerbio motorrek erantzuna nerbio sistema zentraletik organo efektoreetara tranmititzen dute erantzuna.

Borondatezko ekintzak

Garuneko goiko zentroek hartzen dute parte. Errezeptoreak estimulua hartu eta garun azalera bidaltzen dute. Garunean erantzuna lantzen da. Garun azaletik errezeptorera bidaltzen da.

Erreflexuak

Garuneko zentroek ez dute parte hartzen. Ziztada edo erredura batean, adibidez. Muskulu erantzunaoso azkarra da. // Belakiek nerbio zelulak dituzte, nerbio sistemarik ez. // Zelenteratuek nerbio-sistema sarea dute. // Animaliak eboluzionatu ahala, neurona kopurua eta haien arteko loturak handitu. Zefalizazioa: Nerbio zelula eta zentzumen organo gehiago gorputzaren aurreko partean pilatu. // Ornogabeen nerbio zuntzak eta gongoilak gorputzaren luzeran, posizio bentralean daude. // Ornodunek nerbio sistema posizio dortsalean dute.

2.Sistema endokrinoa

Guruin endokrinoz osatua. -Barne ingurunera hormonak isurtzen dituzte zeluletara ailega daitezen. -
Nerbio sistema eta sistema endokrinoa batera aritzen dira. Animalia ornogabeek ez dute sistema endokrinoa hain garatua, eta zenbaitek ez dute halakorik.

UGALKETA

Zelula sexualak (Haploideak): Arrak: espermatozoideak. Emeak: Obuluak.

Gameto arren ernalketa

Bi etapa: Espermatogenesia eta espermogenesia.

Espermatogenesia

Zelula germinatiboen ADN-a bikoizten da, lehen banaketa mieiotikoa hasten da (16 egun) eta bi espermozito sekundario sortzen dira. Zelula hauetan, beste banaketa mieiotikoa martxan jartzen da, bi espermatida sortuz, bi banaketen ondorioz, espermatida haploideek 23 kromosoma izango dituzte.

Espermogenesia

Espermatidak espermatozoide bilakatzen dira. Akrosoma eratzen da goiko partean, hemen, obozitoen geruza zeharkatzeko entzimak pilatzen dira. Nukleoa trinkotzen hasten da. Erdiko atala eta isatsa agertzen dira. Zitoplasmaren gehiengoa galtzen da.

Gameto emeen ernalketa

Obogoniak: Zelula germinal hauek folikuluetan daude, bertan handitu eta obozito primarioetan bihurtzen dira. Modu horretan lehenengo zatiketa mieiotikoa jartzen da martxan, hortik obozito sekundarioa sortuko da. Bertan zitoplasmaren zati handiena dago, baita zelula txiki bat ere. Aipaturiko bi zelula hauek bigarren zatiketa meiotikoa eragiten dute, obozito sekundariotik beste zelula batzuk sortzen dira, handi eta txiki bat. Handiena garatuz doa obulu heldua izan arte.

Entradas relacionadas: