Garuna eta gogoA

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Filosofía y ética

Escrito el en vasco con un tamaño de 6,17 KB

 

GORPUTZA ETA ARIMA:


tradizio filosofikoak bi alderdi hartzen ditu ardatz,gizakia ulertzeko:gorputz deritzoguna,eta bestetik,arima,espiritu edo gogo.Historian gehien eztabaidatu den auzietako bat arimaren eta gorputzaren arteko lotura da.Garunaren eta gogoaren arteko loturaren enigma da.Garun diogunean nerbio sistemako organo nagusiaz ari gara; beraz,gizakiaren alderdi fisikoaz,gorputzaz.Gogo diogunean,aldiz,gizakiaren beste alderdi batez ari gara:adimena,efektibitatea,nahimena,pisikismoa eta espiritualtazuna.

GARUNA ETA GOGOA:

Garuna ezinbestekoa dela giza psikismoaren funtzionamendua azaltzeko.Baina garunaren jardunaren ondorioz sortzen da giza psikismoa, bada garuna baino goragokoa den entitate bat -gogo deritzogun hori, eta garuna haren tresna bat da.

GARUNARI ETA GOGOARI BURUZKO TEORIAK:

3 multzotan berizi daitezke.1) Giza psikismoa garunaren ondorio hutsa baino ez dela dioten teoriak.Gizakiok oso garun garatua dugu,hori gauza jakina da.Baina halako teoriaren arabera,garapen handi horren ondoria da giza psikismoa.Horri monismo materialista da.Errealitate materiala baino onartzen ez dutelako.2)Gizakiak gorputzeko materia ez ezik gorputzez kanpoko eta materiagabea den printzipio bat ere badaudela dioten teoriak.
Arima esan ohi zaio.Halako teoriei dualismoa deritze.3)Azalpen materialistez eta dualistez harindi joan nahi duten teoriak.

Materialismo fisikalista edo fisikalismoa

Jarduera mentalak prozesu fisiko-kimiko edo neurofisiologiko hutsak direla diote.

Materialismo zibernetikoa:

oso ordenagailu konplexua baino ez da garuna, gizakia automata kontzientea dela dio Alain turning-ek.

Materialismo emergentista:

alderdi mentala ez da soilik fisikoa,baina eboluzioan zehar alderdi fisiko hartatik agertu zen.Bungeren teoria: substantzia bakar bat dago,materia;eta substantzia horrek hainbat propietate ditu,eboluzioaren ondorioz.

TEORIA DUALISTAK:

bi elementuz osatuta dago gogoaz eta garunaz.

Platonen dualsmoa


Gorputza eta arima bat eginik daude gizakiarengan,baina batasun hori halabeharraren emaitza da.Arima hilezkorra eta materiagabea da izatez,eta hortxe zegoen gorputzarekin elkartu baino lehen ere.Gizakia arima daberaz.Arimenaren funtzio nagusia  jakintza da.Gorputza materiala eta hilkorra da: arimak gorputzaren kartzelan igarotzen du.Gizakiak premia eta deaio materialen zama hartzen du gorputzaren eraginez.

Hilemorfosi

Aristoteleseek zioene arima eta gorputza elkarren osagarriak dira, eta ezin dira banandu benetako errealitate edo substantzia bakar horretatik gizakiarengandik.Materiak (hyle)forma(morphe).Hilemorfosia:gorputza gizakiaren oinarri materiala da, eta arima forma substantziala.Gizakiari ezaugarri bereizgarriak eman:bizia,sentsazioa,mugimendua,mintzamena eta pentsamendua.

Dualismo cartesiarra:

René  Descartes(1596-1650)azalpen dualista eman:gizakia bi substantzia eraabt desberdinen bat egiteaz osatuta dagoela.Alde batetik gorputza substantzia zabalaeta bestetik arima substntzia pentsatzailea.

Dualismo interakzionista:

John C Eccles neurofisiologoa sortu zuen:gogoa eta garuna bi errealitate desberdin dira.Arima autokonzientea dugu.Alderdi fisikoaren eta mentalaren arteko interakzioa edo elkarreragina garun azalean gertatzen da.


MONISMOAZ ETA DUALISMOAZ HARANDI:Interakzionismo emergentista:


Karl popperrek bi teoria:1)Batetik ekintza mentalak badirela adierazi zuen eta halakoak oso bereziak zirela.Gogoa eboluzioaren emaitzetako  bat ela eta garunetik agertu zela.1- mundua ageriko gorputz fisikoek osatzen dute.Materialistek mundu hori baino ez dute onartzen.2-mundua egoera mentalak dira.3-mundua giza gogoaren produktuen multzao da.

Estrukturismoa:

Pedro Laín Entralgoren teori da estrukturismoa.
Etruktura edo egitura kontzeptua egokiagoa da emergentzia edo agertze kontzeptua.Gogoa garunetik egituratzen edo estrukturatzen da.Garunak egitura dinamikoa du eta beraz bere kabuz funtzionatzen du,kanpoko ezer aginduka ibili behar izan gabe.Pentsamendua,autokontzientzia,askatuzenz ritzea, eta  buru-eta arte sormna,berriz garun osoak eragindakoak.

PERTSONA KONTZEPTUA:

Gizakiari buruzko beste ikuskera bat da, eta filosofiaren historia osoan iazan dira tradizio honen aldekoak.Gizakiok pertsona moduan ikusten dugu gure burua, baita gainerakoa ere.

ANTZINAKO ETA ERDI AROKO JATORRIA:

pertsona hitza latinezko persona formatik dator, eta prosopon zen grezieraz.Mozorro da termino horren berezko esanahia:antzerki aktoreen mozorroa.Etimologiaren arabera,beraz pertsonaia da pertsona.Garai hartan jakinkozko hiru pertsona zeuden, baita gizakia adierazteko ere.Izaeraz arrazoiduna den banako substantzia da pertsona.

Izaeraz arrazoiduna

Gizakia naturaren parte da baina arrazoiduna denez autokontzientzia,nahimena eta gizartekotasuna ditu.

Banako substantzia:

gizakia ez dago halbearraren mende, eta ez da gauzen maila berekoa;bere kasa egiten du aurrera,inoren laguntzarik behar izan gabe.

KONTZEPTU KANTIARRAREN ILUSTRATUA

Izaki askea da pertsona, eta autonomo izatea esan nahi du aske izate horrek.Hau da ber buraurai legeak emateko gai izatea.Horrek duintasuna ematen dio.Pertsona bera helburu izatea edo berez helburua izatea.

MUGIMENDU PERTSONALISTA:

pertsonalismoak pertsonatzat hartzen dugu gizakia.

PERTSONA IZATEAZ ETA PERTSONA BIHURTZEA:

Existentzia edo izate haragiztatua:barnetasuna duela,bere buruaren mugetatik ateratzeko eta gainerako gauzetara irekitzeko bidea ematen diola.Hezur argazkikoa da pertsona, baina mundura irekita dago bere barnetasunetik.

TESTA:   eccles

hiribu:z            Bizkaiko:O         Hona:etnozentrismoa

Mate emer :z     nik ona:Z         Teoria monista:gassendi

SAn:z               mat ziber:O           Lehen estatua:Ka 3500

Kultura: z         zibilizazioa:huntington    Mun zibil:leopold

Entradas relacionadas: