Francoren diktadura

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 19,78 KB

 

EREMU ERREPUBLIKANOA:Gipuzkoa eta Bizkaia errepublikaren kontrolpean egon ziren garaian egoerak desberdinak izan ziren. Bizkaian ordena eta erakunde errepublikanoak mantendu ziren, baina Gipuzkoan kontrola galdu zen. 1) Aginte errepublikanoaren deuseztapena: errepresioa eta iraultzaQuirogak egoera kontrolatu ezinik dimisioa eman eta AzañakJoseGirali enkargatu zion gobernua osatzeko. Hark armadarik ez zuenez, langileenerakundeetako kideei armak emateko agindu zuen. Urrats horrekin, estatu errepublikanoa hondoratu egin zen. Langileen alderdi eta sindikatuek miliziek batzordeak, junta eta kontseiluak  sortu eta altxatuen aurkako iraultza egin zuten. 1.1) Terrore gorria:Lehen hilabeteetan batzordeak, miliziak eta herri auzitegiak erabat kontrolik gabe pertsonak hiltzen hasi ziren altxatuen bandoan. Lehen asteetan, elizak eta komentuak erre zituzten.Terrore- eta indarkeria-uhin horrek Madrilen izan zuen une gorena, miliziano talde batek modelo espetxeari egindako erasoan. 1.2Gizarte-iraultzaGizarte-iraultza sakon bati ekin zioten, batez ere kolektibizazioetan islatua. Industria eta funtsezko zerbitzu asko konfiskatu eta kolektibizatu egin ziren.Errepublikanoak, sozialistak eta komunistak iraultzaren aurka jarri ziren. 2) BARNE BORROKAK: Giralen gobernuak dimisioa eman zuen eta koalizio-gobernua osatu behar izan zuten.2.2) Largo Caballeroren gobernuakLargoCaballerok gobernua eratu zuen sozialisten, errepublikanoen, komunisten eta euskal nazionalisten zein nazionalista katalanen parte-hartzearekin.Hasiera batean CNT errepublikako gobernutik at gelditu zen, FAIko sektore intransigenteenak konbentzitu zituen arte garrantzitsuagoa zela gerra irabaztea iraultzarekin jarraitzea baino.Helburuak estatu errepublikanoaren boterea berrezartzea eta errepublikaren irudia aldatzea, Europako demokrazientzat onargarria izan zedin.Errepublikaren Herri Armada osatu zen eta doktrinamendu politikoaz gerra komisarioak arduratu ziren. Horrez gain, segurtasun indarrak berrantolatu ziren eta ordena publiko berrezarri zen.Bartzelonan gero eta larriagoak ziren tentsioak CNTko sektore erradikalenen eta POUMen eta komunista eta sozialisten artean.Sozialistak eta komunistak gobernu berri eta indartsu bat sortzearen aldekoak ziren, baina Largo Caballerok uko egin zion POUM legez kanpo uzteari eta horrek azkartu egin zuen haren erorialdia.3) Estatu errepublikanoaren berreraikuntza: Negrinen gobernuakFronte Popularreko alderdi guztietako ordezkariak barne hartu zituen kontzentrazio gobernu bat eratu zen. PCEk bere eragina zabaldu zuen errepublikaren defentsa eta gerra irabazteko ahaleginak zentralizatu beharra aldarrikatuz.Armadaindartu zuen eta planmilitarrakbatuetapa iraultzailea geldiaraziz.Gerraren bilakaera okertzeak azeleratua zituen bi jarreren arteko tentsio estaliak: bakea negoziatzen aldekoak (Azaña

eta azkenerarteeustearen aldekoak (Negrin).Negrinek beste gobernu bat osatu zuen, espero zuelako Erresuma Batuak eta Frantziak  errepresaliarik gabeko bakea negoziatzera behartuko zutelako Franco, baina esperantza horiek amaitu egin ziren MunichekoItuna sinatu zenean.Katalunia erori eta gero Frantziak eta Erresuma Batuak onartu egin zuten Francoren gobernua eta Azañak errepublikako presidente gisa dimisioa eman zuen.Erdialdeko armadaren buruak estatu kolpea emateak errepublikaren amaiera bizkortu zuen.

EREMU NAZIONALA:1ALTXAMENDUAREN ONDORENGO LEHEN UNEAK: Altxamendua babestu zuten eskuin katolikoak (CEDA), eskuin mutur monarkikoak, karlistek eta falangisten. Armada bihurtu zen estatu berriaren sorrerako zutabe nagusia. Defentsa Nazionalerako Junta osatu zen, Fronte Popularreko alderdi politikoak debekatu zituzten, nekazaritza erreformak geldiarazi zituzten eta lursailak lehenengo jabeei itzuli zizkieten. 1.1) Terrore zuria: Militarrak altxatuek errepresio basatia, sistematiko eta aukeratua egin zuten erresistenzia oro deuseztatzeko eta arerio politikoak suntsitzeko. Lehen biktimak altxamendua babesteari uko egindako militarrak izan ziren eta ondorengoak politikariak, intelektualak, profesionalak eta funtzionarioak, maisuak batik bat. Atzeraguardian, askotan zeregin hori erreketeen milizien eta batez ere falangista gazteen eskuetan uzten zuten. 2)Franco boterean: Hurrengo urratsa zuzendaritza militar eta politiko bat eratzea izan zen. Franco Armadaren Generalisimo eta Espainiako estatuko gobernuaren buru. Hortik aurrera, caudillo titulua bereganatu eta diktadura pertsonala ezarri. 3) Batasun politikoa: Francok ez zuen proiektu politiko propiorik eta Serrano Suñerrekalderdi bakarreko erregimen bat sortzeko konbentzitu zuen,  estatu faxisten bezala. Falange Espainola Tradizionalista eta Ofentsiba Nazional Sindikalista Juntena osatu zen eta falangistak eta karlistak batzen zituen. 4) Eliza katolikoaren rola: Elizak hasieratik adierazi zuen altxamendu militarra babesten zuela. Elizako hierarkiaren eta Francoren arteko behin-betiko aliantza Espainiako Apezpikuen gutun bateratua munduko apezpikuei argitaratzean iritsi zen. 5) Estatu frankista berriaren sorrera: Francok bere gain hartu zituen botere legegilea, exekutiboa eta judiziala eta botere pertsonala behin betiko sendotu zuen. Francok bertan bera utzi zuen errepublikaren lan erreformista guztia. Autonomia-estatutuak indargabetu eta gaztelania ezarri zuen hizkuntza ofizial bakar bezala. Lege laiko guztiak deuseztatu zituen (ezkontza zibila, dibortzioa, hezkuntza-erreforma…) eta Elizak ondasun eta pribilegio guztiak berreskuratu zituen. Lan-arloko politika LanarenForuan jaso zen eta jabetza pribatuari errespetua eta klase-sindikatuen zein langile errebindikazioen debekua ere ezarri zen. Errejimenaren kezka nagusietako bat kontrolideologikoa izan zen. Atzerrian Alemania naziak, Italia faxistak, Portugalek eta Vatikanoak erregimena ofizialki onartu.

Entradas relacionadas: