Fedea eta arrazoimena

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Filosofía y ética

Escrito el en vasco con un tamaño de 8,7 KB

 

TESTUINGURU FILOSOFIKOA

Errenazimendua:


Trantsizio aroa. Pentsamendu arloan fedearekiko arrazoiaren autonomia defendatzen da pentsatzeko askatasuna erraztu zelarik. Arrazoiaren autonomiarekin batera Humanismoa, gizakia hausnarketen gunea bilakatuz eta antzinako ideiak berpiztuz.

Gizarte feudalak, erdi aroko herentzia intelektuala ikuspegi aristoteliko kristautuak jarraitzen du izaten, zaharkitzen hasia, alternatiba berria eskatzen ari zen.

  • Ildo filosofikoak: Aristoteles eta Platonen teoriak dira gehien jarraitzen direnak.

Giordano Bruno


Unibertso infinitua defendatzen zuen, heliozentrikoa zela baieztatuz. Honek panteismoa defendatzeak arazo larriak inkisizioaren aurrean: zigorra ez, sutan erretzera kondenatu.

  • Zientzia: Pentsatze libreak unibertsoari buruzko teoria ezberdinak ekarri zituen Aristotelesena hainbeste urte iraun zuen, eta bete jarraitzailea izan zen. Ptolomorena gaindituz. XV. Mendetik iraultza zientifikoa emanen da.

      Aristotelesek geozentrismoa defendatu zuen. Beraren ustez, unibertsoaren erdigunea lurra zen eta   honen inguruan esfera multzo bat zegoen zeinak mugimendu uniforme eta zirkularra zuen. Halaber, bi zatitan banatzen zuen unibertsoa: Ilargiz gaindiko mundua (eterrez osatua) eta ilargipeko mundua      (lau elementuz osatuta) non bi mugimendu diren: naturala (gorputzen erorketarena) eta bortitz       (jaurtigailuena). Ptolomeoren erakarpena Aristotelesen teoriari oinarri matematikoa ematea izan zen       haren planteamendua errespetatzeko eta, batera, behaketen “itxura” gainditzeko, izan ere ikusten    dena planeten mugimendu ez-zirkularrak dira

Mikolai Kopernikok:


Aristotelesen eredu astronomikoa zaharkitutzat joko du, lurra eta gainerako planetak eguzkiaren inguruan biraka daudela proposatuko du, Heliozentrismoa formulatuz eta hau mugimendua zirkularra zela adierazi. Honek unibertsoari ikuspegi ireki eta dinamikoagoa eman zion. Honela bide berri bat irekiko zaie Johannes Kepler, Galileo Galilei eta Isaac aurreko zientzia aristoteliko a ptolemaikoa gainditu behar izan zuten baita elizak ezarritako mugak ere.

Johaner Kepler:


  Bere ekarpenik inportanteenak hiru lege ospetsuak dira.

1/ Planeten ibilbidea: ez da zirkularraà eliptiko da.

2/ Planeten erradioek hartzen duten azalera, planetek beraiek azalera horien guztien ibilbidearen perimetroarekiko proportzionalak dira. Mugimendu uniforme delako ideiarekin.

3/Bi planeten periodoak eguzkietarako duten bataz besteko distantziarekiko proportzionalak dira. Ekarpen garrantzitsuena; indar kontzeptuarena, izan ere, zeruko objektuen mugimendua adierazteko zerbait fisikoa, gorputzezkoa, izan behar zela baieztatu zuten, indar izena jarriz.

Francis Bacon


Zientziaren filosofia sortu zuen. Bere helburua zientzia beraren helburu nahiz metodoak aldatu behar zirela uste zuen. Helburua, orain, praktikoa izango da: gizakia hobeki bizitzea. Honek natura hobe ezagutzea eskatzen du geroago bera menperatzeko.

Galileo Galilei:


Zientziaren metodo esperimentala jarriko du abian, arrazoiketa induktiboa eta dedukzio matematikoen bitartez egina. Teleskopioa asmatu zuen, mekanikan aurrerapen handia egin zuen, planeten mugimendua, formulatu, baita lurrean ere, azken honek Inkisizioaren haserreak piztuko du eta atzera egitera behartu zuten.

  • Astronomia. Heliozentrismoa defendatzeaz gain, teleskopioa ere erabili zuen; eguzki orbanak, ilargi mendiak eta Jupiterren sateliteak; ondorio sakonak izan ziren, lurtarra eta zerutarra zela frogatuz.
  • Mekanika. Honetan inertzia- printzipioa, gorputzen erorketa eta jaurtigaien ibilbide baieztapena izan ziren bere ekarpenik garrantzitsuenak
  • Metodo, hipotetiko induktibo. Hiru pauso ditu:
  • Ebazpena: 1. Behaketa eta 2. Abstrakzioa eta idealizazioa
  • Konponketa: 1. Hipotesi bat egiten da eta gero hipotesi horien ondorioen dedukzioa dator
  • Baieztapen esperimentala, metodo hau oinarri batzuetan finkatzen da:
  • Natura sinplea da eta beraz lege gutxirekin azal daiteke
  • Naturak orden bat, matematikoki adieraz daitekeena
  • Ezagutzen ahal dena fenomenoak, gertakariak dira eta haiek duten erregulartasuna da                                    ezagutzen ahal duguna.

Isaac Newtonek;
Galileoren bidetik eginen zuen, Ilargia eta Lurraren arteko grabitazio indarra zehaztuz.


ARRAZOIA ETA FEDEA

Averroismoak planteatutako “egia bikoitza” teoriak pentsalari kristauak arrazoia eta fedearen arteko erlazioa planteatzera behartu zituen.

Ez ahaztu Erdi Aroko gizarte kristaua zela, ondorioz, Jainkoaren jakintzaren objektu gorena zela.

Tomasek, Hau guztia onartuta , Jainkoa, arrazoiaren (filosofia) eta fedearen (teologia) objektua zela baieztatu zuen. Bere uztez, objektu berbera bada, ezin da kontraesanik izan.

Baldin badago, oker dagoena filosofia da. Beraz, fedea arrazoiaren kanpoko irizpide litzateke eta azkena aurrekoaren pean legoke. Hala ere, arrazoia ez da desagertzen, Tomasen arabera, fedeak ordeztuta, baizik eta hobetua ateratzen da. Dena den, Bakoitzaren arloa autonomoa da, eta biek arlo komuna badute, non bien bidez ezagutu daitezkeen gaiak dauden.

 Hori bat, badira arrazoiarentzat ulergarriak ez diren egia errebelatuak eta arrazoiak lor ditzakeenak gutxi batzuk bakarrik (ikasiak direnek) ezagutuko lituzkete. Tomasen hitzetan, egia horiek salbaziorako beharrezkoak direnez, teologiak interpretaturiko errebelazioa beharrezkoa da. Horren ondorioz, azken jakintza teologia errebelatuari dagokio.

Filosofiari ekitea: Misterioari eremua kentzeko eta errebelatua arrazoitzeko, baita, filosofiak teologiari bere metodo logikoak uzten dizkio koherente eta arrazionala egiteko.

- Fedea edo errebelazioa arrazoiaren irizpide bakoitza da: negatiboa (erroreak jakinarazteko, positiboa ( hausnartzeko materiala ematen baitio).
Arrazoia, bere aldetik, fedearen laguntzailea da ( jainkoaren existentzia argudioen bidez frogatuz, fedeak dioena argituz edota fedearen etsien kontra borrokatuz).

Erdi Aroko Eskolastikari larga eskerga ematen dio fedea eta arrazoiaren arteko harremanak, kristautasunak Greziako filosofiarekin topo egiten duen unetik, kristautasuna kolokan jartzen dituzten kritikak:

  • Islama, eragin handia, politikoki eta kulturalki
  • Kristautasuna eta indar handiko kontzeptu aridtotelikoa: mundua, eternoa dena Aristotelesen ustez, eta arimaren hilkortasuna
  • Hirietan kritikoak geroz eta gehiago dira eliza eta bere doktrinarekin

Eztabaida honetan datza:  arrazoiak fedeari euskarri lan egin ote diezaioke, argudiaketa arrazionalak gu sinesgaiztasunera (inkredulitatea eraman gabe: Baina arrazoiaren zokoratzeak sinesgabea konbentzitu ahal izateko argutiaketei uko egitea suposatzen du, beraz honako galderekin: Posible al da fedearen hainbat egia arrazoiaren bitartez azaltzea? // Hala balitz, posible al da fedearen egiak irrazionalak ez direnik?

Eskolastikak ez du erantzun bakarra emanen, baina arrazoia geroz eta autonomoago eginen da. XIII.M Paris Oxford unibertsitateetan Biblia ez dela zientzia liburua defendatzen hasiko dira filosofoak. Tomas Aquinokoak fedea eta arrazoia egia berera garamatzan bi bide baino ez direla adieraziko du. Ockhamgo Gillermok, XIV.M, biak banatuko ditu.

Entradas relacionadas: