Euskararen hedapena

Enviado por Chuletator online y clasificado en Lengua y literatura

Escrito el en vasco con un tamaño de 10,17 KB

 

1EUSKARA NON? Espainian eta Frantzian hitz egiten da euskaraz , Espainian, Euskadiko Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Komunitatean mintzatzen da.Frantzian Lapurdin, Nafarroa Beherean, Zuberoan, eta Zuberoatik hurbil dauden herri gutxi batzuetan hitz egiten da

Ipar Euskal Herrian euskarak ez du inolako onarpen administratiborik; ez da ofiziala.

Nafarroako iparraldean ofiziala eta Nafarroako hegoaldean ez du inolako eskubiderik.

EUSKRAZKO LEHENENGO LIBURUAK:(XVI)Bernart Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae, Joanes Leizarragak egindako Testamentu Berriaren itzulpena, eta Joan Perez Lazarraga arabarraren narrazio eta olerkiak.

EUSKARA BATUA:Euskara batua administrazioan, hezkuntzan edota hedabideetan erabiltzen dugun eredu estandarra da. 1968an ezarri zituen Euskaltzaindiak eredu berri horren oinarriak, beharra aspaldi sentitzen hasi bazen ere. Kultura garatuf eta euskara berreskuratzeko funtsezkoa da


2EUSKALKIEN ARTENA ALDEA:Hizkera batzuk besteetatik bereizten dituzten ezaugarri desberdinetan, eta mutur bateko eta besteko euskaldunek elkar ulertzeko zailtasunean

3 EUSKALKIEN SAILKAPENA:Lehen sailkapen zehatza Bonaparte printzeak egin zuen XIX. Mendean. Lehenago Larramendik eta beste zenbait idazlek eman zuten euskalkien berri.
BONAPARTE: 8 Gipuzkera,bizkaiera, iparraldeko goi-
nafarrera, hegoaldeko goinafarrera,
lapurtera, mendebaleko behe-nafarrera, ekialdeko behe-nafarrera eta zuberera
LITERARIOAK

EZBERDINTASUNA:

Mendeb. - dot  deutsi eban eutsan

Erdiald:.- det dit zuan zion

Ekiald.- dut daut zuen zion

Batua.-dut dit zuen zion


EUSKARA BATU ZAHARRA: Erdi Aroaren hasieran, gaurko euskalkiak sortu aurretik, existitu zen euskara batuago bati.


4 EUSKARAREN IRAUPENA : euskara hizkuntza handien inguruan egon delako; ez delako boterearen hizkuntza izan eta  ez zen berandura arte idatziz landu…


HIPOTESI ETA AHULGUNEAK :

• Baskoiek ez zieten aurka egin erromatarrei, eta haiekin aliantzak ezarri zituzten.

• Erromatar kultura ez zen euskara desagertzeko bezainbeste hedatu.

• Euskara eta latina oso desberdinak zirenez horrek zailago bihurtu zuen latinak euskara ordezkatzea. Baina iberiera, adibidez, oso desberdina izanik desagertu zen.

• Kristautasuna berandu sartu zen Euskal Herrian.


6 LEKUKOTASUN:Donemiliagar Glosak; Arabako toki-zerrenda bat; Aymeric Picaud-en hiztegia;

Euskal erakundeek euskararekiko agertu zuten jarrera hiru lerrotan azaldu. Gutxi erabili zuten euskara; boterearekin eta gizartean gora egitearekin lotzen zen hizkuntza erdara izaten zen. Legeak idaztean eta administrazioan ez zen ia euskararik erabili, eta Batzar Nagusietan (orduko erakunde nagusiak) sartzeko frogatu behar zena, gaztelaniaz jakitea zen.  


HOBEA JARRERA :Ez. XVIII. Mendetik aurrera euskararen erabileraren aurkako neurriak hartu zituzten kanpoko erakundeek ere (adibidez, euskarazko lanak inprimatzeko debekua).


AINTZINAKO ERAKUNDE :Elizak, herriari erlijio heziketa emateko ezinbestekoa zelako herriaren hizkuntza erabiltzea (eta euskaldun askok ez zekiten beste hizkuntzarik).


APOLOGISTAK:Poza, Garibai Euskara goraipatzen zuten, hizkuntza perfektua, besteak baino hobea, zela defendatuz.




Entradas relacionadas: