Euskal onomatopeiak

Enviado por Chuletator online y clasificado en Música

Escrito el en vasco con un tamaño de 9,21 KB

 

BALADAK

baladak poema narratiboak dira,istorio edo gertaera bat kontatzen dutenak,ahoz transmititu izana.Literatura idatziak lekuetan gordetzen dira,bizkaiko,zuberoako eta nafarroa garaiko zembait bazterretan.

Gairik ohikoenak ezinezko maitasun-istorikoak,heriotza bortitza,hilketak eta antzekoak

EZAUGARRIAK.

DOINUA

IZAERA NARRATIBOA DAGOZKIONAK

1.1estilo zuzena.
narratzailea ezkutuan geratzen da,eta tentsio handieneko uneak indar handiko elkarrizketa bizien eta garratzen bidez adierazten dira.

1.2pertsonaiak:
ez dira deskribatzen,ekitzetan barneratuta dauden aktoreak dira,eta ez da ematen haien ezaugarriei buruzko deskripzio daturik,ez haien jarreren deskripzio moralik

1.3:

Espazioen eta denboren

oso azaleko orokorrak baino ez dira adierazten.Eszenaren bat aldatzen denean aldaketa bat -batekoa eta ez ustekoa izaten da

IZAERA LIRIKOARI DAGOZKIONAK

3.1Baliabide gramatikalak:poemen barne-erritmoa areagotzeko:hitz edo hitz multzo baten errepikapena eta paralelismoa

3.2Baliabide fonikoak:errima ez da jasoa izaten,entzuleari atsegin egiteko asmoarekin sortua

EDUKIARI EDO HISTORIARI,HONELA SAILKA DITZAKEGU:

-eredu epikoa:XV-XVI Mendeetakoa.Gaitzat hartzen dituzte erdi aroaren bukaerako guduak,jauntxoen ekintzak eta bizi-giroa eta banderizoak(dorretxeetan bizi ziren jauntxoen alde borrokatzen ziren soldaduak).Eredu horretakoak ditugu Beotibarko gudua, Bereterretxen khantoria eta Alostorrea.

-Eredu epiko-lirikoa:XVII.Mendekoa:Guduak eta maitasuna dituzte.Ezin dira garaiko kronikatzat harti,ez baitira oso zehatzak.Adibideak:neska ontziratua, peru gurea.

-Eredu lirikoa:XVIII.Mendekoa.Gaiak sinbolopean emanak datoz, eta elkarrizketa bidez agertzen dia. Amodioak diute ia gaia bakartzat,eta gehienak ipar euskalerrian bildu dira:Maitia,nun zira oreina bilakatu neska eta abar.

BALADEN GAIAK:

Gehienak XVI-XVII.Mendekoak direla uste da.Azpisail honetakoak dira balada gehienak.Amodiozko baladak 5 azpitaldetan banatuta daude:

a)Andere adulterio egileak:ekintza horretatik emazteak ondorio txarrak jasotzen ditu:bortxa,heriotza,edo biak batera.Adibidez Andere goraria

b)bahiketak eta sedukzioak:neskek nahiago dute bere burua hil,bahitzaileen asmoei amore eman baino.Gurasoak izaten dira gertatutakoaren bereri ematen dutenak.Adb:isabeltxu eta neskato ontziratua

c)Maitasun kontrariatuak:Beren amodioetan zorigaiztokoa izaten dira pertsonaiak.Gehienetan andre emakumea da kexatzen dena.Adibidez jaun barua.

d)heriotzaz araindiko maitasuna:senarra edo galaia hil egiten da eta emakume alargunak fideltasuna gordetzen dio.Aldagai asko daude talde honetan adibidez egun bereko alarguntza

e)Amaginarreba gaiztoa:Errainek dituzte liskarrik buruzkoak.Bukaera desberdinak izan daitezke:Errainaren heriotza,edo erraina aurdun geratu eta umeak bakea ekarri.Adibidez frantzia gortetik amodiozkoak ez diren abentura baladak:Sail honetan bestelako gaiak ukitzen dituzten balladak sartzen ditugu.Adibidez ene mutilek tipiena,andere emilia, neska soldadua,ura isuririk...




AHOZKO EUSKAL LITERATURA

Noizbait norbaiten ahotik irten dena eta oroitzapen kolektiboak gorde duena


Euskal ahozko literatura oroimenean oinarritzen den eta ahoz aho trasmititzen den euskal literatura mota da.Ahozko euskal literatura oso errotua egon izan da gizartean.Euskara berandu heldu zen idazketara eta, gainera, deenbora tarte luzean ez zen oso emankorra izan.Beraz ahozko komunikazioa izan da bizirik irauteko izan duen modua.

TRADIZIOZ DATORRENA-EGILE EZEZAGUNA-AHOZ AHO TRASMITITU

Ahozko literatura tradizionala ahotik belarrira eta belarritik ahorano bidea duen eta tradizioz trasmititzen den literatura irapuena da.Norbaitek,esaterako,nooizbait kantu ederra sortu du,kantu hori mendetan zehar kantatu da,aldaerak gora behera, baina ez dakigu gehienetan zehatz ,mehatz ez nork sortua.Kanta horrek gainera mendetan zehar kantarien ahotik belarrirako bidean eta belarritik ahorakoan gizaldiz iraundu.

TRADIZIOZ EZ DATORRENA-EGILE EZAGUNA

Ahozko literatura tradizioz ez datorrena iraupenik ez duena da.Sortu bezain laster hiltzera kondenatua dagoen sorkaria da.Beste gisa bateko ahozko literatura da,beraz.Adibide egoki bat emateko har ditzagun kontuan bertsolarien jarduerak .Bertsolariak bertso sortzen duenean erregela jakin batzuk buruan dituela sortzen du bertsoa.Ez du egiten tradizioko literatiran egiten den bezala,norbaitek noizbait kantatu duen bertsoa errepikatu alegia.Bertso horu,gehienetan eta zoritxarrez,sortu bezain laster desegin da,suntsitzen da.


Entradas relacionadas: