Euskal herriko industrializazioa eta haren gizarte ondorioak

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 6,66 KB

 

INDUSTRIALIZAZIOA

Euskal Herrian XIX. Mendetik aurrera aldaketa Handiak gertatu ziren. Ordura arte, euskal gizartea nekazaria eta tradizionala Izan zelako batez ere. Hiriak uharte-ekonomia modukoak ziren, eta horien ideia Berriak, aldaketak eta berrikuntzak azkarrago onartzen ziren. Hauek izan ziren Aldaketa nagusiak: Industria iraultza sortu zenean, gizarte egitura aldatu egin Zen, klase-gizarte berri bat osatuz eta burgesiak zuzenduko zuen modernizazio Prozesua arinduz. Hortik aurrera, milaka eta milaka etorkin hasi ziren iristen Hirietara, hau da, exodo handi bat sortu zen, jendea nekazaritza-eremuetatik Hirietara joaten hasi zen. Alderdi politiko berriak eta sindikatuak ere eratu Ziren. Industrializazio prozesuan, Bizkaiak berehala hartu zuen aurrera, beste Lurraldeak baino baldintza hobeak baitzeuzkan. Mendearen amaieran Gipuzkoa Sartu zen ere iraultzan eta Araba atzeratuta geratu zen, Araba ez zen Industrializatu XX. Mendera arte.

Burdina eta meatezeak: Bizkaiaren gorakada

Ibaizabal inguruaren industrializazio Prozesuaren faktore nagusiak hauek izan ziren: meatzeak kalitate handikoak Izatea; portuak oso gertu zeudenez ez zen garestia meak (metala) esportatzea, Batez ere Ingalaterratik esportatzen zuten; burgesiaren dimisioa: fabrika Zaharkituak kendu eta siderurgia eta metalurgia fabrika modernoak jarri zuten; Irabazien zati handi bat berriro inbertitzen zen industria-prozesuak hobetzeko Eta enpresa berriak sortzeko.

1855ean Bessemer bihurgailua asmatu zen eta Horrek burdina ez-fosforikoa behar zuen. Bizkaiko meatzetan burdin hori asko zegoen, Eta horregatik bere industria zabaldu egin zen, ehunka meatze sortuz Somorrostron eta Trianon.

Horregatik ere, atzerriko kapital asko agertu Zen eta konpainia asko sartu ziren burdingaia ustiatzeko. Nahiz eta hirugarren Karlistada industria gelditu, handik aurrera burdina ekoizpen etengabe hasi Ziren. Hauek izan ziren datu esanguratsu batzuk: 1885ean, Bilbok ekoizten Zuen  Espainia osoan ekoizten zen burdin Urtu  guztiaren %77 eta altzairuaren %87.

Enpresa nagusiak hauek dira:

Boluetako Santa Ana metalurgia fabrika (1840), Lehengoa izan zen eta honen ostean pilo etorriko dira.

Ybarra anaiek:


 -Lehendabiziko siderurgia sortu Zuten: La Merced (1846)

 -
Karmengo fabrika (1885). Hori Modernizatuz Altos Hornos y Fabrikas de Hierro y Acero de BIlbao bihurtu zuten.

Francisco de la Rivera: Fabrika de San Francisco (1878)

Bitor Txabarri: La Vizcaya (1882)

Etxebarria familiakoek La Iberia (S.A.) 1890

La Vizcayak, Altos Hornoek eta La Iberiak bat egin zuten eta 1902an Bizkaiko Labe Garaiak sortu ziren.

Beste arlo batzuk ere nabarmen hasi ziren, Batez ere trenbidearen sektorea, bai Pertsonak bai zama garraiatzeko erabiltzen zutena (meatzaritzako trenak, Burdingaia portuetara eramateko). Ere esan dezakegu banku sistema asko garatu zela, banku garrantzitsuak sortuz: Bilbao Bankua (1857), Balore Burtsa (1890) eta Bizkaia Bankua (1901).
Ontzigintza ere asko garatu zen (Euskalduna ontziolak sortu ziren 1900ean). Azken honetan Eduardo Aznarrek eta Ramon Sotak itsas inperio handia sortu zuten: Bizkaiko itsasontzien erdia Kontrolatzen zuten eta Bizaian eraikitzen ziren Espainiako itsasontzien %50.

Gipuzkoako Industrializazioa


Bizkaia baino askoz motelagoa izan zen Gipuzkoako industrializazioa.

Bi sektore nagusi zeuden:

Papergintza

Tolosa

Paper fabrika asko ugaritu ziren, 19 enpresak bat egin eta Papelera Española sozietatea sortu zuten 1902an.

Ehungintza

Bergara, Tolosa, Hernani eta Errenteria.
Kotoia, zeta eta artilea

Beste sektore batzuk ere bazeuden:

Zementua, tresnak eta elikagaiak (Arrasaten, Elgoibarren eta Pasaian)

Trenbideko materialak eta bagoiak (Beasainen)

Armagintza (Eibarren)

Arabako “industrializazioa”

Nekazaritza jarduerak izan zuten garrantzi Handia, zereala eta ardoa esaterako. Araban XIX. Mendearen azken herenean, Enpresa elektriko txiki batzuk sortu ziren. Bankuen sektorea Banco de Vitoriarekin 1900ean hasi zen hedatzen.

 Heraacilo Fournier enpresaburua Gasteizera Iritsi zen eta 1877an espainiar karta sorta asmatu zuen. Seriean egiten hasi Zen eta arrakasta handia izan zuen Espainia osoan.

Gizarte aldaketak

XIX. Mendean zehar euskal lurralde guztietan Ere jaitsi zen hilezkortasuna.

Bizkaia, 1877 eta 1900 artean, immigrazio Handia gertatu zen biztanlerian. Hala ere, Bizkaiko berezko hazkundea negatiboa Izan zen.

Hiritartze prozesuan (batez ere Bilbo, EHko Hiri bakarra zelako),Bilbo dugu eredua: langile auzoak fabriken inguruan, Burgesia zabalgunetan eta oligarkia Negurin hedatu zen. Baita gizarte talde Berriak sortu ziren eta horien arteko kontraesanak. Adibidez goi burgesia, siderurgia eta finantza Negozioekin aberastu zirenak, diputazioa kontrolatzen zuten eta estatuarekin Harreman zuzena zuten eta euskal identitatearen ezaugarriak mespresatzen Zituzten;
burgesia ertaina, jarduera Anitzekoak eta Espainia mailako botererik gabekoak ziren;
herri klaseak, hauen artean artisauak, nekazariak, arrantzaleak Etab. Aurkitu ditzakegu, euren lanbideen krisiaren ondorioz proletarizazio Prozesuari aurre egin behar izan zioten; eta etorkinak,
Espainiako nekazal guneetatik etorriak ziren, kapitalak Behar zuen esku-lan ugari eta merka osatzen zuten. Gizarte-testuinguru Horretan, bada, sortu eta garatu ziren sozialismoa eta nazionalismoa, hau da, PSOE eta PNV.

Entradas relacionadas: