Euskal Forua

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 4,66 KB

 

EKONOMIA:Liberalismoaren printzipio ekonomikoak eta sozialak: gizabanakoen eskubide natural nagusia bizimodu zoriontsua da. Ondasunak eduki bear dira zoriontsua izan ahal izateko. Jabetza bizimodu zoriontsua izateko berezko eskubidearekin dago lotuta. Gizabanakoek interesa garatzeko, askatasuna eta aukera-berdintasuna izan behar dituzte, izan ere, guztiek gauza bera lortu nahi dute: zoriontsu izatea. Jarduteko askatasuna gehiengo zoriona lortzeko beharrezkoa da, jabetza albait gehien pilatu ahal izatea ere esan nahi du. Estatuak eginkizunak bikoitza izan behar du: alde batetik, eskubide horren bortxaezina bermatu eta gauzatzeko askatasuna eman behar du, bestetik, eskubide hori mugatzen albait gutxien hartu behar du parte. Desamortizazioa: aintzinako erregimeneko jabetza higiezinak aske bihurtzen hasi ziren:landa onibarrak eta hirietako finkak. Lehenengo egiunkizuna nobleziaren ondasunei lotura kentzea eta elizaren eta udalen ondasunak desamortizatzea izan zen. Bi jardueren bidez gauza bera lortu nahi zen; antzinako erregimenak merkatu asketik kanpo utzitako ondasunak ateratzea.lotura kentzeak erabakii bikoitza eskatu zuen. Jaurerri abolitu ziren, hau da, jaunek erregeek emandako pribilegioei esker, biztanleen izandako menpekotasun-loturak ezabatu ziren, eta bestetik, lur horiek jabetza particular eta aske bihurtu ziren.  Bigarren neurria maiorazkoak ezbatzea zen. Abolizioaren eraginez, ondasun horiek askeak zirela adierazten zen, eta beraz, titularrek saldu egin zitzaketen.  Ondasun horiek desamortizatzeak bi hune hartzen zituen: batetik, estatuak ondasun horiek konfiskatzen zituen, beraz, ez ziren esku mortuenak, hau da, merkatutik kanpo egoteari utzi eta nazioko ondasun bihurtzen ziren. Bestetik, salmentan jartzen ziren, enkante publikoaren bidez.Mendizabalen desamortizazioa: mendizabalen dekretua praktikan ipintzean, erromarekin harreman diplomatikoak hautsi ziren, eta iritzi publikoa zatitu egin zuten. Bere ardura nagusia elisabet IIak tronuan jarraitzea zen, hau da, estatu liberal berria eraikitzea. Horretarako, gerra karlista irabazi behar zen, eta hori lortzeko, dirua beharrezkoa zen.  Estatuaren sinesgarritasuna indartzeko etorkizunean atzerriko erakundeei egingo zitzaizkien kreditu eskaeren aurrean, zor publikoa ezabatu edo gutzitu behar zen. Ogasunaren egoera makurraren aurrean, mendizabalek elizaren ondasunetara jo behar zuela uste zuen.

 1836an, klero erregularraren ondasun guztiak salgai jarri ziren. Estatuaren esku geratu ziren eta enkantean jarri ziren lurrak, etxeak, komentuak, monasterioak,…barruko gauza guztiak barruan hartuta. 1837an, ebste lege bal zabaldu zen, baina ez zen aplikatu 1841.urterarte, espartero erreegerorde zegoela.Hainbat helburu zituen mendizabalek: gerra karlista irabaztea, zor-publikoa irabaztea, desamortizazioaren onuradun guztiak, talde liberaletara ekarri.  Vaina ez zeuden hoiek bakarrik: eliza eraldatu eta erregimen berriko erakunde bihurtuko zen, estatuak klerikoak mantentzeko eta kasuan kasuko kultua diruz laguntzeko konpromisoa hartu zuen.  Madozen desamortizazio orokorra: orokorra zen jabetza kolektiboko ondasun guztiak salgai jarri zirelako.  Bi ondasun mota zeuden, ondasun porpioak, errentamenduan emanda zeudenez, kontzejuari errenta ematen zioten, eta ondasun arruntak, ez zutela errentarik ematen eta inguruko auzokoek erabiltzen zituzten. Salmentetan erabilitako prozedura mendizabalek erabilitakoaren kopia izan zen. Bi alde argi zeuden, batetik, lortutako diruaren jomuga: herrialdearen industrializazioan erabili zen, eta veste aldetik,  diru horren jabetza desberdina zen: estatua ez zen jabea, udala baizik. Prozesu horretan, dirudun burgesia onuradun nagusia izan zen, vaina herrietako jabe txikien parte hartzea mendizabalen desamortizazioan baino handiagoa izan zen.Desamortizazioaren emaitzak: 8 izan ziren; 1)desamortizazio-prozedurak lurrak ez zituen banatu beharrizanik handiena zutenen artena, ez zutelako inolako nekazaritza eraldaketarik egin. 2)estatuaren planetarako dirua lortu zuen. 3)landutako azalera handitu eta nekazariak produktibitate handiagoa lortu zuen. 4)nekazaritzako proletarioak agertzea, lurrik gabeko bi miloi nekazari biano gehiagok osatua, bizi baldintza larriekin eta urtaroko lanekin. 5)burgesia lur-jabea. 6)estatuaren erdialdean eta hegoaldean latifundismoa zen nagusi, eta iparraldeko eta ipar mendebaldeko inguru zabalen minifundioa hedatzen zen. 7)nekazari txikien bizi baldintzek okerrera egin zuten. 8)espainiako arte eta cultura ondare handia galdu eta lapurtu egin zen.

Entradas relacionadas: