Erregimen zaharraren krisia

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 4,65 KB

 

Krisia Euskal Herrian: Sarrera: -Erregimen zaharraren krisak Euskal Herrian berezko ezaugarriak izan zituen. -Absolutisten (kontserbadore) eta liberalen arteko norgehiagokak, Karlistadaksortzea ekarri zuen (Ondorengotza eztabaida baino gehiago politikaren eta gizartearen bi ikuspuntuen arteko borroka izango da): Ikuspuntu tradizionalista, euskal nekazari guneetan errotua. Jarrera liberalagoa hiri handietan- Euskal lurren eta koroaren arteko harremanak zuzentzen zituzten arau juridikoak (Foruak) aldakorrak ziren; uneko joeraren arabera indarrean edo indargabetuz. 1. Karlos IV. A eta krisialdi absolutistaren hasiera: -Karlos IV.Ren erregealdiak Erregimen Zaharraren krisiaren hasiera suposatu zuen. Ipar EHn aldaketak azkarragoak izan ziren frantses iraultzaren ondorioz. 1.1 Frantziako Iraultza eta bere eragina EHn: -Ipar EHn frantses iraultzak zuzenean eragina izan zuen (Neurri liberalak ezarriz, Foruak indargabetuz, Eskualde horietako gobernuaren berezko erakundeak desagerraraziz) -Spra frantses iraultzaren ohiartzuna zabaldu zen intelektual eta burges ilustretuek atseginez hartu zuten; talde pribilegiatuek ez. -Europako potentziek frantses iraultza gelditzeko elkartu ziren. -FRko armada kataluinara eta EH okupatu zuten (Donostia borrka gabe errenditu zen, FRkin bakea hitzartuz eta Spko korotik bereizteko ahalegina eginez) 1.2 Krisialdi ekonomiko eta politikoa: -Karlos IV erregealdian krisi ekonomiko, politiko eta sozial larria zegoen. Ideia iraultzaileek herritarrengan errotzen hasi ziren. Ehn burgesia eta jauntxoen harteko tirabira. Burgesia: Hirihandietan, merkataritza interesa, foruetan parte hartzerik e. Jauntxoak: Monopolio politikoa, industriako ekoizpenaren gainbeherak ekarri. Merkataritza liberalizatzeko neurriak kalte handia egin zien. - Nekazaritza: hedatu eta intentsiboagoa: Ekoizpenak goia jo eta horrekin prezio garestitzea.




2.Gerra Aldia eta Iraultza liberala: -Frantziako armadak penintsula osoa hartu zuen 1808an. -Jose I erregealdia 1808-1813, (independentzia gerra hasiz) Iraultza liberalaren hasiera suposatu zuen 2.1 Frantsen nagusitasuna EH: -Napoleonek, Madril berreskuratu zuen 1809an. Ia SP osoa, cadiz ezik. Araba,bizkaia eta gipuzkoa frantsestuen kontrolpean. -1813an Valençaiko itunaren bidez Napoleon, Fernando VII koroa itzuli zion. 2.2 Jose Iaren erregealdia: -Jose Iak Baionako kostituzioa idatzi zuen: Erregimen zaharraren lehen urratsa. Foru sitemaren erreforma egiteko asmoa. Kostituzio moderatua zen (erregearen aginpidea berresten zuen; erlijio katolikoaren nagusitasuna aldarrikatuz). Gerra egoera zela eta ez zen aplikatu. -EHak 1809an foru sistemak eta horien pribilegioak eta erakundeak deuseztatu zituzten. -Napoleonek gobernu bakarra ezarri zuen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarako (Bizkaiko gobernua) eta beste bat Nafarroan. Bi gobernu horien buru Napoleonen esanetara zeuden militar frantsesak izanik 2.3 Gorteak, Cadizko kostituzioa eta EH: - independentzia gerra SPko koroko oposizio batzordeetan antolatu zen lurralde osoan, probintzien arabera eta Cadizko gorteetan bilduz. Kostituzioa idatzi:      (Ez zituenForuak berresten, ez indargabetzen. Bizkaiak ez zuen onartu, Araba eta gipuzkoak bai )

Entradas relacionadas: