O Solo: Composición, Orixe e Clasificación

O Solo

O solo é a capa superficial da codia terrestre. Componse de elementos nos tres estados: os elementos sólidos son as partículas minerais procedentes da erosión das rochas e da materia orgánica; contén tamén elementos líquidos e gasosos.

Factores de Formación do Solo

O solo resulta da alteración do medio mineral terrestre polo clima e pola acción dos seres vivos. A formación dun solo empeza coa disgregación física da rocha ao contacto coa atmosfera, que permite a instalación progresiva da vexetación e dos organismos e microorganismos. Os factores que condicionan a formación son:

• A rocha nai: É o substrato mineral a partir do cal se forma o solo. Inflúe na súa cor, textura, estrutura, etc.
• O clima: É o elemento que máis inflúe na edafoxénese (formación do solo). As precipitacións subministran a auga necesaria para a actividade biolóxica e química e condicionan a lixiviación (disolución e arrastre) dos elementos da capa superficial. Se este lavado é excesivo, empobrece o solo e adquire carácter ácido. A actividade bacteriana é maior a maior temperatura.
• A topografía: Nas zonas chas acumúlanse solos grosos; as pendentes fortes favorecen a erosión.
• Os seres vivos: As plantas contribúen a manter a fertilidade ao tomar polas súas raíces as bases. As bacterias e fungos descompoñen a materia orgánica e forman o humus, que lle dá cor parda e escura. Algunhas bacterias fixan ao solo o nitróxeno, que así pode ser tomado polas plantas. Removen o solo provocando a migración de elementos entre uns estratos e outros.
• O ser humano: Pode alterar e destruír o solo, ou melloralo con fertilizantes e repoboacións adecuadas.
• O tempo: A formación dun solo require séculos.

Horizontes e Perfil do Solo

Os solos están constituídos por capas chamadas horizontes. O conxunto destes forma o perfil do solo.

En profundidade atópanse os horizontes D e C. O horizonte D está constituído pola rocha nai consolidada e o horizonte C pola rocha nai meteorizada.

En superficie atópase o horizonte A, que se divide á súa vez en varias subcapas: unha formada por follaxe (horizonte O ou L), outra formada por materia orgánica en descomposición (humus bruto) e outra que é a zona de lixiviación, na que se produce a perda de substancias que son arrastradas pola auga de precipitación a capas inferiores.

Entre ambos (A e C/D) encóntrase o horizonte B ou horizonte de acumulación, onde se depositan os materiais arrastrados do horizonte A.

Tipos de Solos

Solos Zonais

Son solos maduros cuxas características dependen principalmente do clima e da vexetación da zona onde se atopan.

Solos de Clima Oceánico

Son bastante evolucionados, ricos en materia orgánica e ácidos, xa que as chuvias constantes lavan as capas superficiais e arrastran as bases cara aos estratos inferiores. A acidez refórzase cando a rocha é silícea e a vexetación clímax se substitúe por especies como o piñeiro ou o eucalipto. Todos os solos ácidos requiren fertilización.

• A terra parda húmida: É o tipo dominante. Excelente terra de cultivo se se contrarresta a súa acidez con cal. Cando a pendente aumenta, pode dedicarse a pastos. Dá excelentes rendementos en cultivos como o millo ou en prados.
• Os rankers: Sitúanse nas zonas máis altas ou de maior pendente. Caracterízanse pola menor evolución e o escaso grosor. Aptos para pastos e bosques.
• A terra fusca: A súa principal dedicación é forestal.

Solos de Clima Mediterráneo

• Sobre rochas silíceas: A terra parda meridional é pobre pola acidez e escaseza de humus. Dedícanse a devesas de aciñeiras e pastos pobres.
• Sobre rochas calcarias: Dominantes nesta zona climática, caracterízanse pola formación dun horizonte arxiloso, un proceso lento producido pola disolución do carbonato cálcico.
  • O solo vermello mediterráneo: Rico en nutrientes, é un excelente terreo para todo tipo de cultivos.
  • A terra rossa: Presenta frecuentes afloramentos rochosos que dificultan a mecanización. Dedícase a bosque e cultivos marxinais.
  • As terras negras: Son os solos máis fértiles de España e empréganse para todo tipo de cultivo (ex. Badaxoz e Pamplona).
• En áreas mediterráneas de clima estepario: As características dependen da rocha nai.
  • O solo gris subdesértico: Case sempre seco, deixa grandes espazos de terra espidos. O seu aproveitamento en secaño é practicamente nulo. Presenta problemas de salinización debido á acusada evaporación.

Solos Azonais e Intrazonais

• Os solos azonais: Son solos inmaturos que non tiveron tempo abondo de se formaren porque están situados en pendentes fortes ou sobre materiais moi recentes (ex. dunas).
• Os solos intrazonais: Son solos cuxas características dependen de factores locais específicos, independentemente do clima zonal. Inclúen:
  • As rendzinas: Sobre rochas calcarias.
  • Os solos aluviais: Ao longo dos ríos, moi fértiles.
  • Os solos encharcados (Gleysoles): Das zonas endorreicas ou mal drenadas.
  • Os solos areosos (Arenosoles): Con textura predominantemente areosa.
  • Os solos salinos (Solonchaks): Como os das marismas, que só permiten o cultivo se se neutraliza o sal.
  • Os solos volcánicos (Andosoles): Derivados de cinzas volcánicas, xeralmente fértiles pero ás veces improdutivos se son moi recentes.