Canovasen sistemaren krisia txandakatze sistemaren kontrako oposizioa

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 7,36 KB

 

  1. Langile mugimenduak

Espainiako langileriak arazo asko zituen, eta hau dela eta sindikatuetan elkartzen hasi ziren; haien egoerari irtenbidea emateko ekimen bateratuak egiten hasi ziren, grebak, manifestazioak.

  • Sozialismoak eta bere sindikatuak, Langileen Batasun Orokorrak (UGT), erro sendoak egin zituzten langile kualifikatuen eta hirietako langileen artean, eta 1910etik aurrera diputatu bat izan zuen gobernuan: Pablo Iglesias. Hego Euskal Herrian, Bizkaiko langileen nahien ordezkaritza sozialismoak bete zuen; Facundo Perezagua izan zen buruzagi nagusietakoa, eta, 1914tik aurrera, dalecio Prieto. Sozialisten ekimenen artean, aipatzekoak dira 1890etik 1910era bitartean meatzaritzan egindako lanuzteak.

  1. Arazo militarra

Militar asko zegoen, eta arazo handia zen hori gobernuarentzat. Proportzioan, soldadu baino buruzagi askoz ere gehiago zegoen. Liskarrak zapaltzera armada bidaltzen zutenez, proletarioen eta langileen artean militarren kontrako jarrera zabaldu zen.


6.2. Canovasen sistemaren krisia

Alfontso XIII.Aren erregealdiak Canovasek ezarri zuen sistemaren krisia azpimarratu behar da, 1917ra arte iraun baitzuen.


  1. Alderdi dinastiko konstituzionalak

Erregearen gero eta esku-hartze handiagoak, jauntxokeriak eta gobernuko aldaketek ezegonkortasun politikoa ekarri zuten, eta honen ondorioz sistemaren aurkako oposizio handia izan zen.

  • Alderdi kontserbadorearen buruzagitza Francisco Silvelak hartu zuen, Canovas hil zenean. Bere ondorengoa Antonio Maura. Eduardo Dato Maurak abian jarritako erreformei jarraipena ematen saiatu zen, baian anarkista batek hil egin zuen.

  • Montero Riosen eta Moreten gidaritzapean jardun zuen Sagasta hil zenean. Zatiketa gertatu zen Alderdi Liberalen eta Alderi Liberal Demokrata sortu zen, Canalejas buru zuena. Baina 1912an hil egin zuten. Kontserbadoreek eta liberalek lan esparruan egindako erreformak gora behera, ez zen egin langile mugimendua mekanismo konstituzionalean txertatzeko behar zen neurriko ahaleginak.


  1. Txandakatze sistemaren kontrako oposizioa

Oso zatitua eta eraginkortasun gutxikoa izan zen. Nabarmentzekoak izan ziren errepublikari moderatuak eta Alejandro Lerouxen Alderdi Errepublikar Erradikala. Ortega y Gasset eta Azañaren eskutik, oposizio intelektuala. Kataluniar eta euskal nazionalismoek eta langile mugimenduek ere erregimenaren kontrako oposizioan jardun zuten.


6.3. Krisi sozialak eta politikoak

  1. Bartzelonako Aste Tragikoa

1909an izan zen indarkeria ekintzen jatorrian arrazoi hauek zeuden:

  • Marokoko koloniako gerraren kontrako protesta. Maurak Espainiaren esku egondako Marokoko lurrak hartu nahi izan zituen baina Kataluniako erreserbistek uko egin zioten gerrara joateari: gerra hark heriotza ekar ziezaiokeen soldadu askori eta.

  • Elizaren kontrako fanatismoa. Langile masek eta ezkerreko burgesek gero eta atxikimendu txikiagoa zioten kristautasunari; horregatik, sarraskitu eta erre zituzten hainbat eliza eta komentu.

Indarkeriazko gertaera sozial gogorrenak Bartzelonan gertatu ziren. Manifestazio asko egin ziren, eta greba orokorrera deitu zuten. Bat-bateko matxinada bortitza sortu zen Bartzelonako kaleetan. Mauraren gobernu kontserbadorearen errepresioaren ondorioz, hainbat pertsona hil eta atxilotu zuten. Mauraren jokabidearen kontra jarri zen. Dimisioa aurkeztu behar izan zuen.
Alderdi Liberala jarri zen berriro agintean.


Entradas relacionadas: