Bigarren errepublika eta gerra zibila euskal herrian

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 5,87 KB

 

Estatu kolpetik- gerra zibilera

Espainiako Gerra
Zibila 1936 eta 1939 urteen artean Espainian, Hego Euskal Herria barne, jazotako gerra izan zen. Espainiako armadako militar batzuek Bigarren Errepublikako gobernu demokratikoaren aurka eginiko estatu kolpe batez hasi zen. Haren sorburua izan zen Espainiako eskuindarrek ez zutela onartu ezker alderdien Fronte Popularrak, 1936kootsailaren 16ko hauteskunde orokorren bidez, Espainiako agintea eskuratu izana.

Fronte Popularra, ezkerreko indarrek osatzen dute, esaterako; errepublikano erreformistek, PESOE-k eta komunistek. Hauteskundeak irabaztean gobernu berriak martxan jarri zuen hauteskunde koalizioan adostatutako programa; amnistia dekretatu zen, empresei derrigortu zuten 1934ko kaleratutako langileak berriz hartzea eta Generalitatea bere boterea berreskuratu zuen. Honek gizarte gatazkak areagotu zuen, langileak erradikalagoak bihurtu ziren, Eliza errepublikanoen kontra jarri eta eskuineko oposizioa lortu zuten gobernu berria. Falange eta eskuin-muturreko beste talde batzuek indarkeriako ekintzak egin zuten eskerrek o buruzagien aurka eta Estatu kolpearen susmoa zegoen. Hain zuzen ere, 1936ko uztailaren 17an hasi zen altxamendua Marokon, horrela hasten hiru urte iraungo zuen gerra zibila.

Guerra zibil bat hastear zegoela, bi alde osatu ziren berehala; batetik , Errepublikaren kontrako matxinatuen alde zeudenak, militar kontserbadoreak, eskuineko monarkizaleak, talde katolikoak, falangistak eta tradizionalistak(karlistak). Bestetik ,errepublikari eta Fronte Popularrari leialak zirenak, langileak, enplegatuak, burgesia txikia eta lurrik gabeko nekazariak, klase-erdiko zenbait intelektual, errepublikano eta artista. Hauei “gorriak” esaten zieten.

Altxamendua uztailaren 17an hasi zen , Melillako kuarteletan. 18an franko jenerala iristean Afrikako armadaren agintea hartu eta beste zenbait buruzagi militar ere altxatu ziren. Oro har, altxamendua arrakasta izan zuen Gaztela eta Leonen, baina porrot egin zuen, Katalunian, Valentzian,Murtzian. Kantauri aldean, Gaztela-mantxan, Madrilen, Barcelonan,Extremaduran eta Andaluzian. Uztailaren amaierako, matxinatuen Espainiako zati handi bat okupatu zuten,hori dela eta ez zuen arrakastarik izan nahiz eta gobernua guztiz ez menderatu. Ondorioz, borroka zibil armatua piztu zen. Izan ere, Errepublikako gobernua ez zuen bereala erreakzionatu, 17 eta 18ko altxamenduetan gobernuburuek ez baitzuten inolako neurririk hartu. Casares Quiroga dimitu eta gero, gobernuburu zena, Azañak izendatu zuten. Eta 19an lehenengo neurria martxan jarri zen, armak ematea Fronte Popularren alderdiei eta sindikatuei, kolpistei aurre egin zezaten. Ondorioz, Errepublika industria-zentro nagusia kontrolpean izatea lortzen


. Ez zidurien matxinatuak luzaroan eutsi ahal izango zuteela,baina aireko zubi bat ezartzea lortu zuten Tetuanen eta Sevillaren artean, Alemaniako eta Italiako estatu faxisten hegazkinen bitartez. Honen ondorioz, matxinatuek eraso militarrak jarraitzearen aukera izan zuten, hiru urte iraungo zuen gerra zibilean. 1939ko otsailaren erdialdean, erdialdea baino ez zitzaion geratzen Errepublikari (Madril eta Mediterraneoko eskualdea).Hilabete horretako amaierako, Erresuma batuak eta Frantzia Frankoren gobernua aitortu zuten eta Azañak dimisioa aurkeztu zuen. Mediterraneo osoa menderatu zuten frankistak,Albacete Alacante eta Valentziako erresistentzia gai ez zen izan.  Apirilaren batean Frankok gatazka amaitu zela adierazi zuen.

Guerra amaitu zen baina Espainiak haren ondorio latzak pairatzen jarraitu zuen hurrengo hamarkadetan; biktima ugari egon ziren, hainbat Espainiako jendea immigratu zuen Frantzia eta Afrikara, gerrak herrialdea hondatu zuen, eta bigarren Errepublika bizikidetza eta sistema demokratiko hauskorra suntsitu zuen, 40 urte iraungo zuen diktadura militar faxista baten ordez.

Estatu frankistaren ezaugarriak eta frankoren erabakiak hauek ziren: Francorengan botere guztiak batzea,konstituzioa bertan behera utzi, Italiako erregimen faxista eta Alemaniako nazionalsozialistan oinarritutako totalitarismoa(Alderdi politikoak eta sindikatuak debekatu ziren,eta sindikatu ofiziala besterik ez zen baimendu, Falangea), Estatuaren izaera zentralista eta unitarioa(autonomia estutuak abolitu), garaituen eta oposizioaren aurkako errepresioa eta komunikabideen zentsura. Armadarena izan zen erregimenak izan zuen babesik nabarmena, izan ere, errepresio tresna izan zen. Beste aldetik, Eliza katolikoa ere garrantzia izan zuen, erregimena estatu konfesional katolikotzat zuen bere burua. Honen ondorioz eliza onura ekonomikoak lortu eta hezkuntzan indarra izatea lortu zuen.

Gainera Frankismoak Espainiako gizarteari aldaketa sakonak inposatu zizkion eguneroko bizitzan; Frankoren kultura NODO bitartez, propaganda-euskarri ofizialetan eta argitalpenetan goraipatzen baitzen diktadorea; Moral katolikoa inposatu zen, ezkontza zibila , dibortzioa ,homosexualitatea, abortua eta bar debekatu, erlijio tradizioak edo zeremoniak betebeharra zen; Emakumeen janztera arautzea(eskote handiak ez, soineko estuak debekatu…); mutilak eta neskak leku publikoetan ezin ziren elkarrekin egon; Gizartea bereiziki gazteak hezkuntzaren bitartez doktrinatzeko zenbait erakunde sortu; eta emakumeen mederapena bere eskubide galtzen eta balio marxisten sistema bat sortzen.

Entradas relacionadas: