Arte hiz

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 8,17 KB

 
Erabakagarria izan zen haren eragina mendebaldeko arkitkturaren historian zehar. Greziarrek diotenez, edertasun eta ordena, harmonia, oreka eta aldeen arteko proportzioa kontuan hartzen zuten. Arkitktura greziarra arkitrabe-estalki sistema bat bideratu zuen eraikinetan eta, garrantzi handia hartu zuen hartar zutabeak, euskarri berezi moduan. Edertasun eta orden horiek lortzeko hiru arkitektura ordena bideratu ziren. Tenplua jainkotzat etxea zuten greziarrek, haren irudia gordetzen batzen barruan, eta apaiz gutxi baizik ez ziren hartan sartzen. Kanpoan egiten ziren zeremoniak etb. Atari modukoa zen pronaos. Jainko estatua egokitzen zen naos gelan. Opistodomos gela ez zen naos-arekin komunikatzen. opariak jainkozari gordetzen ziren. Harriz egiten ziren tenpluak, oparo koloreztatzen ziren. Aro arkaikoan (Paestum, Apolo tenplua-delfosen) A. Klasikoa (Partenon, atenea nike, dionisos antzoki) A. Helenisti (zeuzen pergamok aldarea, zeus olinpiako-atenas) Antzoki santutegien osagarria zen, erlijio-izaerakoak baitziren aurkezpenak. Harmailek gainazpikaturiko kono moztu baten itxura, eremu bateko malda naturala baliatuta, orchestra gune zirkular batetik gora abiatuta. Koruaren lekua zen orchestra. Harmailen aurrean eta orchestra baino gorago eszena, antzesleen kokalekua. (Epidauroko antzokia). Hirien egitura Hesituriko mendi baten inguruan hedatu ziren hiri asko. babeserako batez ere, eta goi partean tenpluak. Etxebizitxa antzekoak kanpotik denak, ez zeuden klase desberdinetan banaturik. Agora: greziako hirietako bizitzan plaza publiko zabak hark, erromako foruak bezalakoak. bilera politiko, truke, zeremoniak egiteko. Atari zutabedunez inguraturik zeuden agorak, hauek Stoa du izen. Aro klasiko eta helenistikoan, kale-ordena ortogonalaren bitartez eta osasun eta saneamendu irizpideak gogoan izan zituzten.

ESKULTURA Garai ilunak bizi izan ziren k.a X eta IX.mendeetan, mizenastarren nagusitasuna eten eta gero. Konkistako heroien ondorengoek ezarritako erregimen aristokratikoaek. Geometrikoa zen garaiko artea, forma estereotipatuak eta antinaturalistak bideratu zituena.
Aro arkaikoa k.a 700 urte aldera hasi zen poli joniar batzuen eta Magna Graeciako kolonien haskuntza sustatuko zuen merkataritzaa garatzen. K.a 600 urtetik aurrera hirien aginteaz jabetuko ziren tiraniek. Horren bestelakoak ziren bi gizarte klase horien nortasunaren isla ditugu garai hartako eskulturak. Halako geometrizazioa, zurruntasuna, zakartasuna eta forma estereotipauak ageri dituzte balio aristokratiko zurrun antidibidualisten araberako lanek. naturalismorako bilakaera. (Kouroi eta Kore) Aro Klasikoa Garai zorrotza: k.a 500 urtean. Motel baina sendo hedatu zuen bere eragina merkatarien klaseak, eskultura arloan, bizkorrago garatu ziren joera naturalistak. I.Klasizismoa: Periklesen mendea (450) Naturalismoa nagusitu zen, hala gorputzetan nola jantzietan, harmonia, osotasunaren eta aldeen arteko oreka, begitarteen adierazkortasunik eza, proportzio idealen bilakera. Polikleto lehen kanona. Gizasemeen irudietan gorputz gihartsuak eta orekatuak. Miron (Diskobolo), Polikleto (Doriforo-Diadumenos 7 buru) eta Fidias (atenea/zeusen estatua). II.Klasizismoa Peloponezoko gerran Atenasekin Espartaren aurrean onartu behar izana eta Alexando Handiaren heriotzaren bitartean koka dezakegu. Artean alderdi sentzualagoa, beste kanon bat eskulturan. Praxiteles ( Hermes/dionisos, knidoko afrodita)Leokares, Eskopas, Lisipo (apoxiomenos, 8 buru) Helenismoa Alexandro Handiaren heriotza eta haren inperioaren banaketaren urteetan. Merkataritza oinarrituriko ekonomia moldea betikoz hedatuko zen garai hartan. Bizirik iraungo zuen betiere molde klasikoen aldeko joerak eta eredu horien kopiak egingo ziren, baina biziagoak konpozisio dinamikoak, sentsual, adierazkortasunak eta estilizatuak, elementu dramatikoak. (Miloko Venus, Zeusen altarearen frisoa, Hagesandro, atanodoro eta polidoro: Laokonte eta semeak)

ETRUSKOAK K.a VIII.mendean egokitua, Magna Graecia. Nabaria zen haien artelanetan greziarren kutsua eta eragina. Hileta-erritu eta ehorzketekin bereziki loturiko artea zen hura. Tumulu itxurako hilobi handiak eraikitzen zituzten, freskoz dekoratua eta etxe baten egituraren antza zuena. Terrakotan landuriko sarkofagoak ere. Greziarren aro arkaikoko moldeekin, plastika etruskoak berezko zituen irribarrea eta almendra itxurako begiak. VI.mendean ekonomiko ikusgarri ezagutu eta gero, asimilatuz joan ziren erromatarrak V.mendetik aurrera.
ARKITEK ERROMATARRA Orden greziarraz gain bi bideratu zituzten: toskanarra (doriarraren eitekoa baina Italian) Orden konposatua (kapitel kiribil joniarra, akanto osto korintiarrak). Materiala harria erabili hormen estaldura gisa, adreilia egituretan, zementua eta harri konbinatua lan askotan. Arkitrabe-sabaiak baina erdi puntuko ganga, ertz ganga eta maskorren gaineko kupula. Obra zibil handiak: Antzokia erdi-zirkularretan euskarritu ziren erromatarren antzokiko harmailak; arku-sailak eta erdi-puntuko gangaz bideratu zituzten. (meridako antzokia). Anfiteatroa Teatroaren egitura bikoitza, oin eliptikoa. Gladiadore eta piztien arteko joko eta ikuskizun gertalekua. (Koliseoa) Zirkua Luzea, hipodromo gisa, koadrigen lasterketak (Circus Maximus) Termak Bainu-eraikin handiak ziren, garbitzera, kirol egitera. (Caracallako termak) Basilika Hiru nabeko eraikina, erdioa garaiagoa, negozio mota batzuetarako erabilia. Lehen kristau elizak eraikitzerakoan, basilika deitu zioten (magentzio basilika) Tenplu erromatarra tenplu etruskoen eta greziarren tipologiakoak izan zen. Ordena toskanarraz gainera, korintiarra eta gainerako ordenak. (Fortuna Virilis, Agriparen panteoia, Maison Carree) Domus edo etxe patrizioa,( patio inguruan antolatzen ziren gelak, sarreran officinae) eta insulae ziren erromatarren etxe tipikoak (egungo etxebizita blokeak) Oroigarri gisa, garaipen arkuak eta oroitzapen-zutabeak. Bide garrantzitzu batean eraiki ohi ziren eskuarki, azpitik igarotzeko aukera eskaitzn zuten. arkuak bi via elkartzut nagusien arteko gurutzabidean goratzen bazen tetrapilos izena hartzen zuen lau irekiguneekin.Hirigintza alorrean, kanpamendu militarren egitura hartu zuten oinarritzat, kale elkarzutez bilbaturiko oin laukizuzenaren barruan antolatzen zirela. harresiaren barriko hirian, kaleak lauki batean egiteraturik eta erdian Foru edo gune zabala. Ingeniaritza-lanak akueduktuak, zubiak eta galtzadak.


Entradas relacionadas: