3 eta lau garren gaiak

Enviado por Programa Chuletas y clasificado en Filosofía y ética

Escrito el en vasco con un tamaño de 12,82 KB

 
    
lamarckismoa
eboluzio biologikoarn l enngo toria globala da lamarckismoa. eta 1809an argitaratutako filsofia zoologikoa lanan azaldu zuen, l en aldiz, jan-baptist d mont lamarck-eko zaldunak, naturalista frantssak. lamarckm toriarn oinarriak:- oixkanakako progrsioa dago organismosinpltatik konplzuetara1.- eixkanakako aldakta oriek ingurunarn moldatzko prmiarn ondorio dira: spzieak organo batzuk erabiltzn astn dira eta bst batzuk erabiltzari uztn diot.
- erabilrarn podrioz, organoak garatu eta prfkzionatu egitn dira. ortik dator, ain zuzn, baieztapn ezagun au: zin fuuntzio bt b ar duen, orrlakoa izango da organoa.
-prozsu orrn bidz ltzn zaizkigun ezaugarriak erdatu egitn dira, ingurunra moldatzko arazorik izan ez dzagun.
lamarckn ondorn egindako ikrktk frogatu dutnz, au okr zgoen azkn puntu ontan: izan er, organo bat erabiltzarn ondorioz artutako ezaugarri brriak ez dira erntziaz tansmititzn. aatik br ekarpna andia izan zn.

darwinismoa
1858an, xarls darwink eta alfrd russl wayac-ek eboluzioarn toria brria aurkztu zutn londrsn. bidaia artan egindako b aktatik abiatuta sortu zutn brn toria. darwinn torirarn arabra, bizirik irautko borroka sortzn da spzieen artan,izaki bizidunak ugariagoak baitira baliabidak baino. eta autspn naturala da borroka orrn ondorioa. orrla, spziorik gogorrnak egitn dut bti aurrra, au da, ingurunra moldatzko gaitasunik andiena dutnk. b ar bst moldatzko gau ez dirnak il egitn dira, eta gai dirnn ezaugarriak, ostra, ondorngoengana pastzn dira.
darwinismoarn tsiak zirrara sortu zutn; baina darwink ez zuen, aatik, eboluzioarn mkanismoa z atz-m atz azaltzrik lortu. nola transmititzn dira aldakta oriek guztiak= nola gauzatzn da erntzia biologikoa? puntu orri buruzko toria grgor mndlk landu zuen, gro, br monastrioko laboratgian sprimntuak egin ondorn.

mutazionismoa
mndln lanari skr, aztrkta gntikoek mutazionismoari eman ziotn bida. toria orrk zioenz, eboluzio prozsua mutazioen arabrakoa izatn da.
ni aldakta mota brizi zituen: modifikazioak eta mutazioak. modifikazioak ingurugiro aldaktk eragitn dituzt eta ez dira erdatzn. mutazioak, brriz, izaki bizidunn gntan sortutako aldaktak dira eta grntziaz jasotzn ditugu. dna dn, toria orrn arabra, mutazioak alab arrarn emaitza izan o i dira eta, braz, ez dira bti onrako izatn.

toria sinttikoa edo nodarwinismoa
autspn naturalarn aldkoak eta mutazioarn dfndatzailak aurrz aurr aritu ondorn, toria sinttikoa xtu zn bi ikuspgi orietatik.
urrngo urttan toria sinttikoa lantzari ekin zitzaion zoologiako, palontologiako, botanikako eta biologiako molkularrko datuen bidz. toria sinttikoak uztartu zituen autspn naturalarn oinarriak eta mutazioarn oinarri gntikoak.
toria sinttikoarn arabra, mutazioak izatn dira erdatutako organismoetan alab arrz grtatutako aldaktn eragilak. autspn naturala, brriz, eboluzioarn oinarria dugu; baliagarriak ez dirn aldaktak dsagrtu egitn dira eta ongien moldatutako izakiek irautn dut bizirik.









eriotza giza fnomnoa
iltza naturako izaki guztiei grtatzn zaien zrbait da. era zabalagoan artuz gro, izaki bizigabi er brtatzn zaie; orrgatik satn dugu ibiak itsasoan iltzn dirla.
baina eriotzak kasu bakar battan di erabatko sana ia: amaitzn dna gaiza bizia dnan. izan era gizakia bakarrik o artzn da bizirik dagoela eta, orrgatik, gizakia bakarrik daki il egin b ar duela. eriotzak ainbat iritzi ditu eriotzari buruz.

eriotza eta filsofia
platonk,zizronk eta sxopn auer-ek, bstak bst, isi arrman brzia ezarri zutn eriotzarn eta gilsofiarn artzan: aien iritziz filsofia eriotzarako prstakuntza da.

eriotzarn sprientzia
ddnok il b ar dugu; guztioi grtatuko zaigun zrbait da eriotza, baina ezin digi gur buruanr eriotza bizi. ara zr san zuen epikurok: bizirik gaudnan ez dago eriotzarik eta eriotza dagoenan, gu jada ez gara.

eriotza gizakiarn dfinizo gisa?
sigmun frud izan zn mugimndu psikoanalistarn sortzaila, eta oinarruzko bi irrika idntifikatu zituen gizakien bizian. battik, biziari eustko joera dago, eta joera orrtan daud sn sxuala, gur burua zaintzko sna eta plazrra bilatzkoa. irrika orri eros ditu zion frudk. baina badago iltzko sna edo izzika er, eta ori izndatzko, itz grko bat erabili zuen: t anatos. sn oen gorrotoa, agrsibitata, eriotzarkin zrikusirik daukan guztia irudikatzn du: gizakiarn baitan gordtzn d aldrdirik olunna algia
bsttik existntzialismoa daukagu. orrn barruan ainbat korront filsofiko daud eta guztiak datoz bat puntu puntu batan: gizakiarn brzitasuna edo aldrdirik sanguratsuena aurkitzko ez dla jo b ar arn sntziara, arn existntziara baizik. au da, gizakien kasuan, eta ez bst izakienan, eexistitza da sntzia. orrk zr san na i du: l enbizi existitu egitn garla eta ondorn artzn dugula sntzia. au da, bizi izan diginarn eta ori bizitzko moduarn arabra era batko edo bstkoak egitzn gara, sntzia skuratzn dugu.
martin eidggr pntsalari almanarntzat eriotzak garrantzi brzia du; izan er, eriotzak argi uztn digu badla giza existntzian, gizakien bizitzko eran, erabatko eragina duen grtakizun bat: existntzia ori amaitza; ain zuzn er, btiko ez izata. nozbail amaituko garn izakiak garnz, ez dugu gauza guztiak egieko a almnik, mugak ditugu dnbora kontuan artzuz gro: izaki istorikoak gara. baina brarntzat griotza ez da izatari uzt bakarrik; gizakiak duen izatko erarn ezaugarri brzia da eriotza. ori da, ain zuzn er, eidggrrn saldi osptsu arn sna ia: saldi artan zioenz, gizakia << eriotzarako izakia>>da eta giza existntzia << eriotzarn zain egota>>.





monismoa ainbat monismo mota daud, eta orietako bat pantismoa da. pantismoarn ustz zra da eriotza: indibidualitata kosmosarn 1ibrtsaltasunan dsgita. egl eta spinozarn artan dsbrdintasun nabarmnak egon arrn, jarrra orrtatik urbil lufk biak er. bada monismo matrialista er; orrn arabra, ez dago matriala ez dn dimntsiorik giza existntiarako eta braz eriotza existntziarn erabatko muga litzaek.
dualismoa: mota askotako dualismoak daudn arrn guztiek gauza bra aldztn dut: gizakia bi motatako erralitatz osaatuta dagoela. erralitat orietako bat matriala da, gorputza; eta bsta, spirituala, arima. toria orientzat giza erralitatarn osagaiak banantza da griotza, au da, arima eta gorputza banantza. ori aldztn zutn platon aristotls eta dscart filsofoek, eta znbait erlijiok er aldztn dut: judaismoak, kristautasunak eta islamusmoak, ain zuzn er.

dualistn artan er brizkta egin b arra dago; batzuek diot, aristotlsk kasu, gorputzak eta arimaklkarrkin egon bjat dutla, izango badira; bananduz gro izatari uztn diotla, algia. bst batzuen istz, orda, gorputztik bananduta er arimak izatn jarraitzn du. orrlakoentzat eriotza iragita da; bizitzko era battik bst batra pasatza. platonntzat dscartsntzat eta erlijio askorntzat ori eriotza transndntziarako bieta.



    
mutazionismoa
mndln lanari skr, aztrkta gntikoek mutazionismoari eman ziotn bida. toria orrk zioenz, eboluzio prozsua mutazioen arabrakoa izatn da.
ni aldakta mota brizi zituen: modifikazioak eta mutazioak. modifikazioak ingurugiro aldaktk eragitn dituzt eta ez dira erdatzn. mutazioak, brriz, izaki bizidunn gntan sortutako aldaktak dira eta grntziaz jasotzn ditugu. dna dn, toria orrn arabra, mutazioak alab arrarn emaitza izan o i dira eta, braz, ez dira bti onrako izatn.

toria sinttikoa edo nodarwinismoa
autspn naturalarn aldkoak eta mutazioarn dfndatzailak aurrz aurr aritu ondorn, toria sinttikoa xtu zn bi ikuspgi orietatik.
urrngo urttan toria sinttikoa lantzari ekin zitzaion zoologiako, palontologiako, botanikako eta biologiako molkularrko datuen bidz. toria sinttikoak uztartu zituen autspn naturalarn oinarriak eta mutazioarn oinarri gntikoak.
toria sinttikoarn arabra, mutazioak izatn dira erdatutako organismoetan alab arrz grtatutako aldaktn eragilak. autspn naturala, brriz, eboluzioarn oinarria dugu; baliagarriak ez dirn aldaktak dsagrtu egitn dira eta ongien moldatutako izakiek irautn dut bizirik.









eriotza giza fnomnoa
iltza naturako izaki guztiei grtatzn zaien zrbait da. era zabalagoan artuz gro, izaki bizigabi er brtatzn zaie; orrgatik satn dugu ibiak itsasoan iltzn dirla.
baina eriotzak kasu bakar battan di erabatko sana ia: amaitzn dna gaiza bizia dnan. izan era gizakia bakarrik o artzn da bizirik dagoela eta, orrgatik, gizakia bakarrik daki il egin b ar duela. eriotzak ainbat iritzi ditu eriotzari buruz.

eriotza eta filsofia
platonk,zizronk eta sxopn auer-ek, bstak bst, isi arrman brzia ezarri zutn eriotzarn eta gilsofiarn artzan: aien iritziz filsofia eriotzarako prstakuntza da.

eriotzarn sprientzia
ddnok il b ar dugu; guztioi grtatuko zaigun zrbait da eriotza, baina ezin digi gur buruanr eriotza bizi. ara zr san zuen epikurok: bizirik gaudnan ez dago eriotzarik eta eriotza dagoenan, gu jada ez gara.

eriotza gizakiarn dfinizo gisa?
sigmun frud izan zn mugimndu psikoanalistarn sortzaila, eta oinarruzko bi irrika idntifikatu zituen gizakien bizian. battik, biziari eustko joera dago, eta joera orrtan daud sn sxuala, gur burua zaintzko sna eta plazrra bilatzkoa. irrika orri eros ditu zion frudk. baina badago iltzko sna edo izzika er, eta ori izndatzko, itz grko bat erabili zuen: t anatos. sn oen gorrotoa, agrsibitata, eriotzarkin zrikusirik daukan guztia irudikatzn du: gizakiarn baitan gordtzn d aldrdirik olunna algia
bsttik existntzialismoa daukagu. orrn barruan ainbat korront filsofiko daud eta guztiak datoz bat puntu puntu batan: gizakiarn brzitasuna edo aldrdirik sanguratsuena aurkitzko ez dla jo b ar arn sntziara, arn existntziara baizik. au da, gizakien kasuan, eta ez bst izakienan, eexistitza da sntzia. orrk zr san na i du: l enbizi existitu egitn garla eta ondorn artzn dugula sntzia. au da, bizi izan diginarn eta ori bizitzko moduarn arabra era batko edo bstkoak egitzn gara, sntzia skuratzn dugu.
martin eidggr pntsalari almanarntzat eriotzak garrantzi brzia du; izan er, eriotzak argi uztn digu badla giza existntzian, gizakien bizitzko eran, erabatko eragina duen grtakizun bat: existntzia ori amaitza; ain zuzn er, btiko ez izata. nozbail amaituko garn izakiak garnz, ez dugu gauza guztiak egieko a almnik, mugak ditugu dnbora kontuan artzuz gro: izaki istorikoak gara. baina brarntzat griotza ez da izatari uzt bakarrik; gizakiak duen izatko erarn ezaugarri brzia da eriotza. ori da, ain zuzn er, eidggrrn saldi osptsu arn sna ia: saldi artan zioenz, gizakia << eriotzarako izakia>>da eta giza existntzia << eriotzarn zain egota>>.





monismoa ainbat monismo mota daud, eta orietako bat pantismoa da. pantismoarn ustz zra da eriotza: indibidualitata kosmosarn 1ibrtsaltasunan dsgita. egl eta spinozarn artan dsbrdintasun nabarmnak egon arrn, jarrra orrtatik urbil lufk biak er. bada monismo matrialista er; orrn arabra, ez dago matriala ez dn dimntsiorik giza existntiarako eta braz eriotza existntziarn erabatko muga litzaek.
dualismoa: mota askotako dualismoak daudn arrn guztiek gauza bra aldztn dut: gizakia bi motatako erralitatz osaatuta dagoela. erralitat orietako bat matriala da, gorputza; eta bsta, spirituala, arima. toria orientzat giza erralitatarn osagaiak banantza da griotza, au da, arima eta gorputza banantza. ori aldztn zutn platon aristotls eta dscart filsofoek, eta znbait erlijiok er aldztn dut: judaismoak, kristautasunak eta islamusmoak, ain zuzn er.

dualistn artan er brizkta egin b arra dago; batzuek diot, aristotlsk kasu, gorputzak eta arimaklkarrkin egon bjat dutla, izango badira; bananduz gro izatari uztn diotla, algia. bst batzuen istz, orda, gorputztik bananduta er arimak izatn jarraitzn du. orrlakoentzat eriotza iragita da; bizitzko era battik bst batra pasatza. platonntzat dscartsntzat eta erlijio askorntzat ori eriotza transndntziarako bieta.

Entradas relacionadas: