1898ko krisia

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 8,24 KB

 

1909an aste tragikoa izan zen, Bartzelonan gertatutako herri matxinada maroko gerrarako tropetan herri klaseko jendea soilik bidaltzeagatik gertatu zen, aberatsek ordaindu egiten baitzuten soldadutza ez egiteko. Langileen mugimenduakezinegon hori erabili zuen greba orokorra antolatzeko.

1917ko krisia izan zen aldi hinetako arazorik larriena. Krisia hiru sektoretan gertatu zen :


-Militar  profesional batzuek protesta egin zuten, maila igoeratn zegoen diskriminiziao salatzeko

-Politikari batzuek ere protesta egin zuten kataluniar erregionalistaek batez ere (konstituzioa aldatzea eskatu eta kataluniarako autonomia aldarrikatu zuten.)

Sozialistek errepublikanoek liberal erreformistek eta anarkistek greba orokorrerako deia egin zuten


Grebak porrot egin baizuen ere, biztanleriaren zati handi batean ezinegona utzi zuen ageria

1917tikk aurrera, krisiari aurre egiteko alderdi positiboko burges guztiak elkarlanean aritu ziren, kontzentrazio gobernuetan. Baina ezinegona ez zen amaitu: 1917tik 1923ra 43 gobernu aldaketa oso edo partzial izan ziren.

Espainiako politika nooraezean zegoela zirudien:


Prezio igoerek eta langabeziaren gorakadak gizaarte gatazkak areagotu zituzten


Horrekin batera porrotak bata bestearen ondoren izan zirn: Maroko gerran eta Annualgo hondamendia (1921ean)



Eskuin muturreko talde monarkikoei ez zitzazkien? Erreformak gustatu:

Haserrea adierazteko


1932, Estatu kolpe baten ahalegina gertatu zen Sevillan Sanjurjo jeneralak zuzenduta baina porrot egin zuen


Anarkistek matxinadak egin zituzten bai eta finkak okupatu ere haserre baitzeuden nekazaritza erreforma oso geldo aplikatzen ari zelako.

1933 Nekazari matxinada bat izan zen Casas Viejasen (Cadiz) Segurtasun indarrek familia bat erre zuten bere etxean eta 14 nekazari fusilatu zituzten.



Zer ondorio izan zituztn gertaera horiek?


1933ko irailean ekonomia krisia larriagotu eta gobernuaren onarpenik eza gero eta handiagoa zen; Horrenbestez, Azañak dimititu egin zuen eta hauteskundetarako deia egin zuen.

Eskuineko alderdiak elkartuta aurkeztu ziren hauteskundeetara, CEDA izeneko blokean. Lerroux hautatu zuten gobernuburu eta kolonizazioan gobernatu zuen CEDA blokearekin.



Noiz hasi zen matxinada?


Errepublikaren aurkako matinada mlitarra 1936ko uztailaren 17an hasi zen, Afrikan Franco generalaren gidaritzapean, eta uztailaren 18an penintsulara iritsi zen.

Armadaren zati batean, alderdi karlisten monarkikoen kontserbadoreen eta falangisten babesa izan zuen




Nola antolatu zen alde bakoitza?



Nazionalak

Agintea bateratzeko eta benetako politika agintea erabiltzeko Defentsa nazionalerako junta sortu zuen burgosen Francoren buruzagitzapean.

Nazionalek alemania naziaren eta italia faxistaren laguntza jaso zuten; ia 200.000 soldadu eta material  ugari bidali ziren



Errepublikako gobernua ez zen gai izan aginte zentralizatu bat ezartzeko eta sindikatuek eta langile alderdiek herri miliziak antolatu eta neurri iraultzailelak hartu zituzten; hala nola lur eta industria batzuen kolektibizazioa.

Errepublikakak atzerriko laguntza erre jaso zuen Brigada internazionaletatako 67.000 soldadu eta 5000 sobietar



BIZTANLE ZIBILAREN ARAZO NAGUSIA

Gosea eta beldurra Elikagai horniketa arazo larria izan zen batez ere eremu errepublikanoan nazionalak izan baitziren nagusi hasieratik nekazaritza ekoizpen handiko lurraldeetan. Elikagi errazionamendua ohikoa izan  zen. Biztanleria zibilak beldurra ere nozitu zuen borroka bortitzen eta seiaturiko hiriei egindako bonbardeaketen ondorioz. Halaber familiek sufritu egiten zuten, bere seme gazteenak errekrutatutako ote zituzten bildur, bai eta senideak bananduta egoteagatik ere.

NOREN KONTRA EGITEN ZIREN EREPLEZALIAK

Nazionalak zein errrepublikanoak aurkako aldekoen jarraitzaileen kontra egiten zituzten errepresaliak. Erreplesalia modurik ohikoena paseoa izan ziren talde armatu batek pertsona jakin bat bere etxetik aterratzen zuen paseo bat ematera joateko  gero etxetik urrundu eta pertsona hori hiltzen zuten.


Francoren tropen beldur  jende asko etxetik alde egin zuen errefuxiatu bihurtu ziren arazo horrek gusulari erepublikanoen emazteengan eta haurrengan batik bat zuen eragin handiena

Gerra pairamenei aurre egiteko 30000 haur inguru espainiatik beste herrialde batzuetara eraman zituzten  esate baterako Mexiko frantzia eta Sobietar Batasunera. Hau horiei gerrako haurrak esaten zieten Haietako asko ez ziren inoiz etxera bueltatu.

Nork eskuratu zuen boterea monarkiaren amaieraren ostean?



Alfonso XIIIaren. Monarkia amaitzean behn behiineko gobernu bat eratu zen Donostiako ituna izenpetu zuten alderdi guztiek osatua eta alcalá Zamoraren buruzagitzapean.Hala berrezarkuntzaren sistemak onartu ez zituen indar politikoek boterea eskuratu zuten. Berehala gobernu berak Gorte Konstituzioegileetarako hauteskundeetarako deia egin zuen konstituzio bat sortzeko.


Entradas relacionadas: