1876ko uztailaren 21eko legea

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 5,47 KB

 

1839:Mendebaldeko Lurraldeetan erresistentzia handiagoa izango da, liberalek ez Baitute lortzen erabateko boterea. Isabel IIaren ErregeaIdian, hiru EuskaI Foru-Probintzien egoera uneko gobernuaren joeraren Arabera aldatuz joango da; hau da, Espainiako joku Politikoak baldintzatuko du Foruen bizi iraupena. Horrela, 1841ean, Esparterok Bere kontra izan zen matxinada menperatuta,  Liberal moderatuek egindakoa, zenbait neurri jarriko zuen martxan foru eregimenaren kontra (Foru Aldundiak, Batzar Nagusiak, aduanak Kostaldera ...); eta 1843an liberal moderatuek, Espartero gobernutik egotzi Ondoren, berrezarri egingo dituzte (1844-07-04), Batzar Nagusiak eta haien Araberako Foru Aldundiak, baina aduanak kostaldean;  Foru Pasea ezabatuak geratu ziren eta Justiziaren administrazioa Estatuko beste lurraldeen parean. Lurraldeok Galdutako aginte politikoa berreskuratu  Ahala onartu izan behar zituzten  Gobernu zentralak inposatutakoa joera zentralistako berrikuntzen hedapena, (Guardia zibilaren Moyanoren Hezkuntzaren gaineko legea)
. Jarraian
O'Donnellen gobernu unionisten Bitartean, 60en hamarkadan, Foru Diputazioek euren aginpide administratiboak Handiagotu zituzten, desamortizazio-prozesuaren kontrola, Estatistika-batzordeak eta herri heziketa batzarrak jasotzean. Beraz, foruen Iraupenaren trukean lurjabe eta foruzaleek babesa eman zieten moderatuei Espainiako Parlamentuan, liberalismo aurrerakoiaren aurka. Bigarren karlistada amaituta, 1876ko uztailan Foruak ezereztatzeko Legea promulgatu Zen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarako, Nafarroako egoerara eramanez: zerga-salbuespenei Amaiera eman (baina kontzertu ekonomikoa jarriko zen), derrigorrezko soldadutza Ezarri eta Probintzien administrazioan aldaketak ezartzeko ahalmena ematen zion Gobernuari.


1876: Baina euskal liberalak ziren Gutxiengoa egitura berriarekin adoz jartzeko, foru sistematik jaiotako egitura Berezia jartzen da martxan, Nafarroan 1841ean gertatu zen bezalaxe, Kontzertu Ekonomikoak. Ekonomia arloan legeak ez badu esaten ere euskal lurraldeek Bereziak izango dira aurrerantzean. 1877ko abenduaren 1ean Foru Diputazioak Estatuak deseginda aldeko diputazio probintzialak antolatzen ditu gobernuak. Hauek onartzen dute egoera berria eta 1878ko legearen bitartez (otsailak 28) Kontzertu ekonomikoak martxan jartzen dira, euskal lurraldeak bereziak direla Onartzen da. Horren arabera zerga orokorrei dagokien diru osoa zehazten da Probintziaka hurrengo 8 urteetan estatuari emateko. Kontzertua berriztuko zen 1887, 1894, 1908 eta 1925ko urteetan.


1876 konstituzioa: Errestaurazioaren sistema politikoa martxan jartzen da konstituzio honen Bidez, oinarrian monarkia (konstituzionala) eta bi alderdiren arteko Txandakatzea egonik. Baina herriaren nahiak kontuan hartu gabe eginda, sistema Hau ez da gai gizartean izango diren berrikuntzetara moldatzeko. Ez da gai Hauteskundeetako faltsukeria gainditzeko, ezta gizonezko sufragio unibertsala Onartzen denetik aurrera ere. Aldaketak astiroegi egin ziren lege zehatzen Bidez (1883an Prentsa Legea, 1881ean Elkartze Legea, 1890ean gizonezkoen Sufragio unibertsala).

Are gehiago, goitik behera Estatuaren erakunde guztiak gobernuaren kontrolpean daude (diputazio Probintzialak eta udalerriak, hauetariko gobernadorea eta alkateak izendatzen Baititu zuzenean). Edonola ere, sistema horren bidez indar politiko berriak Agertuko dira eta sistemak proposatzen zuen faltsukeria salatuko dute, Errepublikarrak, katalanistak, sozialistak. Hauetaz gain, sistemak kanpora Bultzatuko ditu beste talde batzuk, hasieran karlistak eta gero anarkistak eta, Tamalez, alderdi dinastikoek azken horiek biolentzia erabiltzera bultzatuko Duteç


1902:Bere testamentu Politikoan utzi zuen programa erabat modernoa da: estatuaurrekontua arlo batzuetan erabiltzea (hezkuntza, lan hidraulikoak, baso birlandantzea, ikerketa zientifikoa); Azpiegituren hobekuntza (errepide arruntak); landa munduko erreforma (lur Sailen banaketa); lan munduko legedi berria (lan kontratua, giza asegurua, Erretiro kutxak); botere judizial berria; zerbitzuen munizipalizazioa (tranbia, Telefonoa, argiztapen sistema, bainu-etxeak); hiritarren eskubideen garapena. Beraz, industria mundua kontutan hartzen ez badu ere Costak zenbait erreforma Proposatzen ditu landa munduan, irakaskuntzan, instituzioetan eta Azpiegituretan. Oro har, proposamen modernizatzaileak dira, Europako betse Estatu batzuekin bateragarriak direnak. 98ko krisialdiaren aurrean erantzun Positiboa ematen du Costak “escuela y despensa” lelopean labur daitekeena. Guzti horrek lidergo morala ematen dio Costari, baztertua utzi zuen alderdi Sistemaren aurrean.

Edozelan ere, Costak ez zuen inolako arrakastarik izan barnetik Errestaurazio Sistema birsortzeko. Baina porrota ez da bakarrik berea, boterean zegoen goi Burgesiarena baizik. Porrot horren ondorio zuzena diktadura militarra izango Da. Gezurra badirudi ere horretan Primo de Rivera diktadoreak babestutako Erregimenak ere egingo du porrot eta azkenik benetako demokrazia bati ateak Zabal zitzaizkion 1931ean: II Errepublika

Entradas relacionadas: