1839ko urriaren 25eko legea

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 6,19 KB

 

5.TESTUA. 1839KO URRIAREN 25eko LEGEA

Aurrean daukagun testu historikoa 1839ko urriaren
25eko legearen zati bat da. Lehen mailako testua da, informazio zuzena ematen duelako eta gertaeren garaikoa delako. Testu politiko-juridikoa da. Gorteak idatzitako testua da eta Maria Kristina erreginak sinatutakoa. Herritar guztientzat zuzenduta zegoen, beraz, testu publikoa da. Momentu horretan zegoen egoera berezia zen, Lehenengo Gerra Karlista zelako (1833-1839/40). 1839an Maroto general karlistak eta Espartero jeneral liberalak Bergarako Ituna sinatu zuten. Hitzarmen horren bidez gerra amaitu zen, Maroto jeneralak erregina izateko eskubidea aitortu zion Isabel II.Ari eta Esparterok Foruak babesteko hitza eman zuen, baina batasun konstituzionala alde batera utzi barik.

Helburua: Foruak mantentzea batasun konstituzionala alde batera utzi gabe.

TESTU AZTERKETA:Testu  hau hiru parrafotan banatuta dago. Lehenengo parrafoa sarrera protokolario bat da, oso ohikoa legeetan. Hurrengo parrafo bakoitzak artikulu bat jasotzen du.

-1.Art Foruak batasun konstituzionalarekin berresten direla esaten du

-2.Art Euskal probintziei eta Nafarroari entzun ondoren, Gobernuak foruetan nahitaezko aldaketak egingo dituela esaten du

jeneral karlistak eta Espartero jeneral liberalak Bergarako Ituna sinatzearen ondorioz etorri zen.

Lehen Karlistaldia Fernando VII.A 1833an hil zenean hasi zen, Espainiako ondorengotzaren arazoek eraginda. Gerra zibil honetan absolutistak eta  liberalak aritu ziren borrokan. Karlistek absolutismo monarkikoa, Foru tradizionalak eta zorroztasun erlijiosoa aldezten zituzten; behe mailako apaizteria, nekazari noble lurjabe txikiak, nekazari gehienak eta liberalismo ezarri berriak kaltetutakoak ziren. Isabeldarrak liberalismoa ezartzearen, legeak bateratzearen eta zentralizazioaren alde zeuden; eta burgesiako kideak, , goi mailako noble asko, armada eta hirietako herritar gehienak ziren

Lehenengo Gerra Karlistan zehar hainbat fase egon ziren, baina azkenean, 1839an, gerraz nekatuta bi taldeak bat etorri ziren; Maroto jeneral karlistak eta Espartero jeneral liberalak Bergarako Ituna sinatu zuten, eta horren arabera, Marotok Isabel II.Ari erregina izateko eskubidea ematen zion eta Esparterok Foruak babesteko hitza eman zuen. Geroago, Gorteek eta Maria Kristinak Nafarroako eta Euskal Herriko Foruak berretsi zituzten batasun konstituzionalari utzi gabe.

Gerra bukatu eta 1840an Maria Kristinak abdikatu eta Espartero jarri zen erregeorde. Esparterok jarraipena eman zion progresisten bateratze eta zentralizatze prozesuei, eta bere erregealdian garrantzi handiko aldaketak gertatu ziren Foruak Konstituzioaren esparruari egokitzeko prozesuan.

Gorteek, Lege Hitzartua delakoa eman zuten, eta horren arabera Nafarroak erresuma izateari utzi zion, muga zergak bere lurralde mugan ezarri zituzten eta onartu egin zuen konstituzioa eta gobernu sistema. Ordainetan, Nafarroari autonomia handia eman zioten administrazioan.

Bitartean, Esparterok euskal lurraldeetan Foru pasea deuseztatu zuen eta horrek arma bidezko matxinada sortu zuen 1841an euskal lurraldeetan. Esparterok matxinada gogor zapaldu zuen eta dekretu bat atera zuen matxinadari erantzunez. Horren arabera, hiru euskal lurraldeak gainerako Espainako gainerako lurraldeen maila berean zeuden, eta ezerezean utzi zituen Foru paseak, Batzar Tradizionalak eta Aldundiak eta muga zergak kostaldeko portuetara eraman zituen. Hala ere, lege hark ez zituen erabat indargabetu Foruak.

Seiurteko Demokratikoaren garaian zehar Foruak berriz ere erasotuak izan ziren, estatu laikoa sortu izana Euskal Herriaren erlijio sinesmen sakonen aurkako erasotzat hartu baitzuten euskaldun askok. Hori dela eta, 1872an karlistek Karlos VII.A errege zilegi izendatu zutenean, Hirugarren Gerra Karlista (Euskal Herriko bigarrena) hasi zen. Azkenean, 1976an, otsailean Lizarra erorita, liberalek behin betiko garaipena lortu zuten. Canovasen gobernu berriak, Errestaurazio garaian, Foruak deuseztatu zituen, horrela hasi zen garai historiko berri bat Euskal Herrian.

BALORAZIOA: Testu hau oso garrantzitsua izan zen euskaldunentzat ordura arte zuten pribilegio eta nortasun oro erabat desagertu zelako Foruen deuseztapenarekin.


Entradas relacionadas: